Azərbaycanda yeni bir reallıq yaranıb.
Pul artıq sadəcə xərclənmir.
hesabdan yoxa çıxır.
Kartdan pul silinir.
İzah yoxdur.
Bank deyir: “texniki problemdir”
Amma maraqlıdır:
Bu “texniki problem”
heç vaxt kreditlərdə baş vermir.
Yəni kreditlər “texniki səbəbdən” silinmir.
Bu artıq təsadüf deyil
Eyni ssenari təkrar olunur:
kartdan pul silinir
bank məsuliyyəti üzərindən atır
vətəndaş sübut etməyə məcbur qalır
nəticə yoxdur
pul gedir, məsuliyyət yox
Problem haradadır?
Bu məsələnin kökü bankda deyil.
məhkəmə sistemindədir
Əgər vətəndaş:
pulunun necə yoxa çıxdığını sübut etməlidirsə
bank isə sadəcə “araşdırırıq” deyirsə
bu artıq texniki məsələ deyil.
bu, hüquqi boşluqdur
Avropada niyə belə olmur?
Çünki orada sistem fərqlidir.
1. Bank məsuliyyət daşıyır
Prinsip sadədir:
müştərinin pulu-bankın məsuliyyəti
Şübhəli əməliyyat olduqda:
pul müvəqqəti geri qaytarılır
bank özü araşdırır
2. Qanun işləyir
müstəqil məhkəmə var
vətəndaş bankı məhkəməyə verə bilir
bank uduza bilər
3. Cəza realdır
bank səhv etsə milyonlarla cərimə ödəyir
reputasiya itirir
4. Etimad qorunur
Çünki sistem bilir:
etimad itərsə, bank sistemi çökər
Azərbaycanda isə:
bank məsuliyyət daşımır
nəzarət zəifdir
vətəndaş tək qalır
Mən İsveçrədə yaşayıram və bunu açıq görürəm.
Burada bank sistemi etimad üzərində qurulub.
Azərbaycanda isə vəziyyət fərqlidir.
Bəzən Avropadakı bank kartları ilə Azərbaycanda əməliyyat aparmaq istəyən insanlar:
əlavə yoxlamalarla üzləşir
əməliyyatlar bloklanır
sistem tərəfindən “riskli zona” kimi qiymətləndirilir
Yəni maliyyə təhlükəsizliyi ilə bağlı risk algısı mövcuddur
Ən təhlükəli məqam
İnsanlar artıq pul itirməkdən çox,
pulunu geri ala bilməyəcəyindən qorxur
Bu, sistemin qırıldığı nöqtədir.
Ən sərt həqiqət
Bank sistemi texnologiya ilə yox,
etimadla işləyir
Bir fakt:
İsveçrənin dünyaca məşhur bankı UBS bir vaxtlar ABŞ-da ipoteka böhranı səbəbindən böyük zərbə aldı.
Dövlət onu xilas etmək üçün on milyardlarla vəsait ayırdı.
Niyə?
Çünki bankın reputasiyası — sistemin özüdür.
Azərbaycanda isə bu anlayış yoxdur.
Ona görə də:
İsveçrə bankları etimadla milyardlar qazanır
Azərbaycan bankları isə vətəndaşın kiçik vəsaiti üzərində belə etimad yarada bilmir
Halbuki həqiqət çox sadədir:
dürüst sistem daha çox qazanır…