ASAL Araştırma türk sosioloji mərkəzinin avqust sorğusu göstərib ki, Türkiyə vətəndaşları Azərbaycanı hələ də öz ölkələrinin ən böyük dostu kimi qəbul edirlər. Respublikamız türk əhalisinin əksəriyyətinin rəğbətində liderliyini qoruyub saxlayır və digər ölkələri inamla qabaqlayır.
Lakin ASAL Araştırma mərkəzinin sosioloji tədqiqatlarının nəticələrindən görünür ki, türklərin Azərbaycana “dostcasına münasibət” göstəricisinin son yarımildə təxminən 10 faiz azalması narahatlıq doğurmaya bilməz.
Belə ki, 2026-cı ilin fevralında keçirilən əvvəlki sosioloji sorğuya görə, respondentlərin 66 faizi Azərbaycanı Türkiyənin dostu adlandırıb. Avqustda keçirilən növbəti ictimai rəy ölçməsinin yekunlarına görə bu rəqəm 56,5 faizə düşüb. Eyni zamanda Azərbaycanı “düşmən” hesab edənlərin payı da artıb – fevraldakı 20,5 faizdən avqustdakı 24,9 faizə.
Belə xoşagəlməz tendensiyaya baxmayaraq, Azərbaycan qeyd-şərtsiz liderliyini qoruyub saxlayır. Reytinqdə ondan sonra Yaponiya, Çin və İtaliya gəlir. İsrail və ABŞ kimi ölkələr isə ənənəvi olaraq ictimai qavrayışın əks qütbündə – “dost olmayan ölkələr” kimi yer tutur.
Şübhəsiz, belə dalğalanmalar özlüyündə fəlakət deyil, çünki ictimai rəy informasiya fonunun təsirinə çox həssasdır. Bundan əlavə, azsaylı respondentin rəyi dövlətin mövqeyini əks etdirmir. Bununla belə, türk cəmiyyətinin Azərbaycan obrazına müsbət münasibətinin nisbətən qısa müddətdə 10 faiz azalması diqqətlə öyrənilməyə layiqdir.
Bu tendensiyanın ən ehtimal olunan səbəblərindən biri “İsrail amili” hesab edilə bilər. Xüsusən, sorğunun nəticələri türk cəmiyyətində İsrailə qarşı son dərəcə mənfi emosiyaların hakim olduğunu göstərib – sorğuda iştirak edənlərin 84 faizi onu “düşmən” adlandırır. Halbuki Azərbaycan uzun müddətdir İsrail ilə, xüsusən hərbi-texniki sahədə və energetikada sıx tərəfdaşlıq əlaqələri inkişaf etdirir. Azərbaycan-İsrail əməkdaşlığı sabit və dinamik artım nümayiş etdirir. Məsələn, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi yalnız 2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında 41,76 milyon dollar təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni göstəricisini 26,58 faiz üstələyir.
Eyni zamanda Türkiyə-İsrail münasibətləri özünəməxsus mürəkkəbliyi ilə tanınır. Tel-Əvivin Qəzza zolağına zərbələrindən və ABŞ-İsrail hərbi əməliyyatından sonra bu münasibətlər düşmənçilik tonu almağa başlayıb. Türkiyə-İsrail münasibətlərindəki davamlı nifrət fonunda Bakının Tel-Əvivlə fəal əməkdaşlığı türk auditoriyasında mənfi reaksiya və rəddetmə doğurur. Təəssüf ki, bu, onların Azərbaycana – yəhudi dövlətinin tərəfdaşlarından biri kimi münasibətinə də təsir edir.
Türk cəmiyyətində Azərbaycan obrazına tənqidi münasibətin kəskin artması, fikrimizcə, təkcə “Ankara-Bakı-Tel-Əviv” üçbucağındakı mürəkkəb münasibətlərin ümumi kontekstindən deyil, həm də onsuz da gərgin olan media fonunu daha da qızışdıran rezonanslı informasiya manipulyasiyalarından qaynaqlanır. Türkiyə cəmiyyətində Azərbaycan ətrafında mənfi emosiyaların yüksəlişinə güclü impuls ABŞ-ın CNN televiziya kanalının iyun reportajı verib. Həmin materialda İsrailin kəşfiyyat bölmələrinin Azərbaycanın cənub rayonlarında, İran sərhədinə yaxın ərazilərdə yerləşdirilməsi barədə saxta məlumatlar yayılıb.
Rəsmi Bakı bu iyrənc ittihamları qətiyyətlə rədd etsə və materialın etibarsız olduğu üçün geri götürülməsini dəfələrlə tələb etsə də, informasiya atılması qismən təxribatçıların məqsədinə çatıb – media ajiotajı yaradıb və Azərbaycanın imicinə müəyyən ziyan vurub.
Qeyd etmək lazımdır ki, sonradan, artıq avqustda Bakı CNN rəhbərliyinin yalan məlumatı təkzib etməkdən və materialı kanalın saytından silməkdən imtina etməsinə görə ABŞ məhkəməsinə iddia qaldırıb.
Eyni zamanda türk sosioloji mərkəzinin avqust sorğusunun nəticələrini dərc etməsinin səbəblərini izah edən başqa, konspioloji nəzəriyyəni də istisna etmək olmaz. Türkiyədə ASAL Araştırma çox vaxt hakim dairələrə yaxın struktur kimi qəbul edilir. Əgər belədirsə, bu rəqəmlərin açıqlanmasını Türkiyə rəhbərliyi üçün “İsrail işinin” həssaslığı barədə Azərbaycana “yumşaq siqnal” kimi qiymətləndirmək olar. Lakin təcrübə göstərir ki, çox vaxt hər iki versiya bir-birini tamamlayır və əlaqələndirir. CNN-in yalançı dərcini türk elitlərindəki siyasi narahatlığın mənbəyi hesab etmək olar və bu narahatlıq media məkanına ötürülür.
Bununla belə, açıq mənbələrdən görünür ki, Türkiyə qardaş Azərbaycana qarşı heç bir kəskin addım atmayıb. Əksinə, ölkələrimiz arasında strateji ittifaq daha da möhkəmlənir. Bunu, xüsusən, Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın 15-16 sentyabrda Bakıya səfəri sübut edir. O zaman Türkiyə XİN rəhbəri bəyan edib ki, ölkələrimiz “sabitlik adalarıdır və ümumi məqsədlərə çatmaq yolunda çiyin-çiyinə irəliləyəcəklər”. Bununla da ümumi neytrallıq və münaqişəyə qarışmamaq siyasətini vurğulayıb.
Hər halda, Azərbaycan Türkiyə üçün ən dost ölkə olaraq qalır. Əksini də demək doğrudur: Türkiyə Azərbaycanın ən yaxşı dostu kimi qəbul edilir. Ölkələr strateji müttəfiq kimi müdafiə sənayesində, energetika və nəqliyyat sektorunda birgə layihələr həyata keçirir, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində beynəlxalq siyasətlərini əlaqələndirir, yüksək səviyyədə müntəzəm əlaqələr saxlayır.
Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin tarixi müxtəlif dövrləri bilir – ən yüksək emosional həmrəylikdən tutmuş ehtiyatlı praqmatizmə qədər. Lakin “Bir millət, iki dövlət” düsturunda ifadə olunan Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin təməli sarsılmaz olaraq qalır. Vahid millətin situativ sarsıntılara qarşı ictimai immunitetinin möhkəmliyi bizə təkcə ən çətin sınağı belə dəf etməyə imkan verəcək. Ölkələrimiz ağır sınaqlardan daha güclü və uğurlu çıxır. Bu, tarixdə dəfələrlə öz əksini tapıb.