Son zamanlar Rusiya prezidenti V. Putinin atdığı hər addım onun tənəzzülünü sürətləndirir — “The Economist” jurnalı Rusiyanın dağılmaq ərəfəsində olduğu barədə məlumatımızı təsdiqləyir.
Keçmiş yüksək vəzifəli Rusiya hökumət məmurundan “Moskvadan qaranlıq baxış”:
“Putin Rusiyanı çıxılmaz vəziyyətə salıb və bundan sonra nə baş verəcəyini heç kim bilmir”;
“Rəsmilər, qubernatorlar və iş adamları artıq gələcəyi Putinin qərarı kontekstində deyil, ondan asılı olmayaraq — və bəlkə də onun iştirakı olmadan — baş verəcək bir şey kimi müzakirə edirlər”;
Bu, üsyan demək deyil, rejim gələcəyi formalaşdırmaqdakı inhisarını itirib. Baş verənlər dörd amilin birləşməsinin nəticəsidir:
Birincisi, qısa bir “hərbi əməliyyat” kimi təsəvvür edilən hərbi əməliyyatların artan xərcləri;
İkincisi, kapitallarını Rusiyaya qaytarmağa məcbur olan elitadan qaydalara tələbat artır. Son üç ildə iş adamlarından təxminən 5 trilyon rubl dəyərində aktivlər müsadirə edilib. Onlar qanunlara və daha parlaq iqtisadi gələcəyə can atırlar.
Üçüncü amil dəyişən geosiyasi iqlimdir. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi Qərb demokratiyasının böhranını, populizmin yüksəlişini və qloballaşmadan yorğunluğu sürətləndirib. Avropa artıq digər ölkələrdən qaz alır, Rusiyanın BMT Təhlükəsizlik Şurasındakı yeri devalvasiya edilib və nüvə şantajı yayılmama rejimini sarsıdıb.
Dördüncü məqam, dövlətin insanların şəxsi həyatına müdaxilə etmədiyi və vətəndaşların siyasətə müdaxilə etmədiyi “saziş”in pozulmasıdır. Hər şey repressiya və senzuraya çevrilib ki, bunun ən bariz təzahürü internetə çıxışa qoyulan mövcud məhdudiyyətlərdir.
Xülasə. “Dörd amilin hamısı şahmatda zuqzvanq kimi tanınan bir vəziyyət yaradır: hər addım vəziyyəti pisləşdirir. Sistem, Putin hakimiyyətdə qaldığı müddətcə mövcud ola bilər. Lakin bu sistemi qorumaq və genişləndirmək üçün atdığı hər addım, onun tənəzzülünü sürətləndirir.”
Yazdığımız kimi, Rusiya getdikcə dağılmadan bir neçə il əvvəl SSRİ-ni xatırladır. Bunu görəcəyik.