İran Parlamentinin Spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf növbəti bəyanatla çıxış edib
İran Parlamentinin Spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf bildirib ki, israillilər “ABŞ-ı İranla sonu olmayan müharibəyə sürükləmək üçün əlavə iş saatları hesabına çalışırlar”. Eyni zamanda, Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzai Tehran və Vaşinqton arasında danışıqların davam etdiyi barədə xəbərləri təkzib edib.
Görünən odur ki, İran bir tərəfdən müharibənin günahını İsrailin üzərinə atır və ABŞ-ı müharibəyə sürüklənmiş qurban kimi təqdim edir; digər tərəfdən o, “danışıqları inkar” etməklə qiymətini qaldırır . Bununla da danışıqlar başlamamış ABŞ-ni konkret güzəştlər etməyə məcbur edir. Bu ziddiyyət deyil, klassik ikitərəfli oyun strategiyasıdır.
Qalibaf sosial hesabında yazıb ki, israillilər ABŞ-ı İranla sonsuz müharibəyə, “nə hazırkı, nə də gələcək, nə Respublikaçı, nə də Demokrat heç bir prezidentin qaça bilməyəcəyi” bataqlığa sürükləmək üçün “əlavə iş saatları çalışırlar”. O, həmçinin xəbərdarlıq edib ki, əgər Vaşinqton “əvvəlcə İsrail” düşüncəsindən əl çəkməzsə, ABŞ və müttəfiqləri “qaranlıq dövrə” doğru gedəcəklər.
Bu bəyanatın gizli mesajı çox aydındır: İran Amerika ictimaiyyətinə və siyasi dairələrinə deyir ki, sizin əsl probleminiz İran deyil, İsrail tərəfindən girov götürülməyinizdir. Bu, klassik “böl və idarə et” taktikasıdır – ABŞ-ı İsraildən ayırmaq və Vaşinqtonda şübhə və yorğunluq yaratmaq.
İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Rzai Əl-Mayadeen kanalına müsahibəsində açıq şəkildə bildirib ki, ABŞ-İran danışıqlarının davam etdiyi və Qətərdə görüşün keçirildiyi barədə xəbərlər “açıq yalandır”. O, həmçinin qeyd edib ki, ABŞ-nin bu xəbərləri yaymasının məqsədi neft qiymətlərini aşağı salmaq və daxili iqtisadi təzyiqi yüngülləşdirməkdir.
Lakin Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Rzai “heç vaxt danışıqlar aparmayacağıq” deməyib. O deyib ki, ABŞ İranın yeddi şərtini yerinə yetirməyincə danışıqlar davam edə bilməz. Bu şərtlərə isə aşağıdakılar daxildir :
– ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi hərbi blokadaya son qoyulması, Hürmüz boğazından təhlükəsiz keçidin təmin edilməsi: Ticarət gəmilərinin və neft tankerlərinin boğazdan təhlükəsiz keçidinin təmin olunması, birtərəfli sanksiyaların ləğvi, neft ixracına icazə verilməsi, İrana neft ixrac etməyə icazə verilməsi, dondurulmuş İran aktivlərinin sərbəst buraxılması, nüvə materiallarının İranda saxlanılması, müharibəyə son qoyulması.
O, eyni zamanda vurğulayıb ki, bu şərtlər yerinə yetirilməyincə Hürmüz boğazı açılmayacaq.
Başqa sözlə, İran deyir: Biz danışıqlar aparmırıq, lakin bu, sizin bizə kifayət qədər dəyər vermədiyiniz üçündür. Əgər danışıqlar aparmaq istəyirsinizsə, əvvəlcə qiyməti ödəyin.
Maraqlısı odur ki, vasitəçi qismində çıxış edən Qətər noyabrın 7-də bildirib ki, ABŞ və İran hələ də danışıqlar aparır. Qətər əmiri də Trampla telefonla danışaraq gərginliyin azaldılmasını müzakirə edib. Lakin İranın xarici işlər naziri və Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi birbaşa danışıqların mövcudluğunu inkar edir və yalnız Qətər və Pakistan kimi dövlətlər vasitəsilə əlaqə saxladıqlarını bildirirlər.
Bu görünən ziddiyyət əslində İranın taktiki gedişidir: İran vasitəçilərin iştirakı ilə dolayı əlaqəyə hazırdır, lakin “ABŞ ilə birbaşa danışıqları” qəbul etmir. O, daxildə sərt mövqeyini qoruyur və eyni zamanda diplomatik manevr üçün yer saxlayır. Rzainin inkarı daha çox gözləntilərin idarə edilməsinə bənzəyir – daxili auditoriyaya “biz yumşalmamışıq” deməklə eyni zamanda ABŞ-ı daha yaxşı şərtlər təqdim etməyə məcbur etmək.
Bu iki xəbərin birləşməsi İranın hazırkı strategiyasını aydın şəkildə ortaya qoyur: Qalibafın İsrail əleyhinə bəyanatından istifadə edərək ABŞ və İsrail arasında qarşıdurma yaratmaq; Rzainin danışıqları inkar etməsindən istifadə edərək vaxt qazanmaq və qiyməti qaldırmaq. İran “sonsuz müharibə” istəmir, lakin əlverişsiz şərtlərlə razılaşma da imzalamaq fikrində də deyil.
ABŞ-ın üzləşdiyi məsələ budur: İranın “yeddi şərti” sanksiyalar, dondurulmuş aktivlər və Hürmüz boğazı kimi əsas məsələləri əhatə edir və yerinə yetirilməsi asan deyil. Trampın hesablamalı olduğu məsələ isə budur: əgər eyni vaxtda İsrail tərəfindən “bataqlığa” sürüklənirsə, İrana qarşı sərt mövqeyi davam etdirməyə dəyərmi? Qalibafın bəyanatı məhz bu hesablamaya yönəlib və Vaşinqtonda İsrailiin ardınca getməyin heç bir fayda gətirməyəcəyi hissini yaratmağa çalışır.
Qısaca, İran “sərtlik nümayiş etdirərkən çeviklik üçün yer saxlayan” bir oyun oynayır. Bu oyunun işləyib-işləməyəcəyi ABŞ-nin təzyiqə nə qədər dözməyə və buna son qoymaq üçün nə qədər əvəz ödəməyə hazır olmasından asılıdır.