İsraildə keçirilən seçkinin nəticələri ziddiyətli vəziyyət yaradıb. Netanyahunun bloku müxalifətdən daha çox mandat qazandı, lakin tərəflərdən heç biri 120 üzvlü Knessetdə hökumət qurmaq üçün tələb olunan 61 mandat çoxluğuna malik deyil. Həlledici amil amil isə ərəb seçicisini fəallıllığıdır. Onlar gözlənilmədən təxminən on mandatdan 18 və ya 19-a qədər yer qazandılar demək olar ki, iki dəfə yerlərinin sayını artırdılar.
Nə Netanyahunun bloku, nə də müxalifət hökuməti qurmaq üçün tələb olunan çoxluğu təmin edə bilmədi. Netanyahunun bloku müxalifətdən daha çox səs və daha çox mandat alıb, lakin ərəb seçicisinin n gözlənilməz gücü hesabları tamamilə qarışdırıb. Müxalifət bloku da təkbaşına 61 mandata çata bilmir.
Bu parçalanma bir neçə mümkün nəticə yaradır: kiçik partiyalardan asılı olan Netanyahu rəhbərliyində koalisiya, ərəb partiyaları tərəfindən xaricdən dəstəklənən müxalifət hökuməti və ya növbəti erkən seçkilər. Prezident bildirib ki, namizədlər hökumət qurmaq tapşırığı verilməzdən əvvəl ən azı 61 Knesset üzvünün möhkəm öhdəliklərini təqdim etməlidir.
Ərəb seçicisinin səsi: Həlledici dəyişiklik
Ərəb qazandığı yer sayının təxminən on mandatdan 18 və ya 19-a yüksəlməsi seçkilərin ən mühüm sensasiya sayılacaq nəticəsidir. Əsas səbəb ərəb seçici fəallığının təxminən 40 faizdən təqribən 78 faizə qədər artması olub. Tarixən İsrailin ərəb sakinləri səsvermənin İsrail siyasətini dəyişməyəcəyinə və iştirakının az fərq yaradacağına inandığı üçün səsvermədə iştirak etməkdən çəkinirdi.
İsrailli ərəblər əsasən 1948-ci ildə Yəhudi dövləti qurularkən qaçmayan və ya yerdəyişməyə məruz qalmayan, evlərində qalan insanlardır. Onlara müsəlmanlar və xristianlar daxildir və Qərb Sahili və Qəzzadakı fələstinlilərdən fərqlənirlər; sonuncular ümumiyyətlə İsrail vətəndaşlığına və eyni siyasi hüquqlara malik deyillər. Fəallığın artmasının əsas motivlərindən biri Netanyahunun hökumətini devirmək istəyi oldu.
Lakin ərəb təmsilçiliyinin artması sağçı israillilər arasında qorxuları və Netanyahunun ölkənin təhlükə altında olduğu arqumentini gücləndirə bilər.
Müxalifət bloku: Əsas məsələlərdə məhdud fərqlər
Müxalifət blokunun aparıcı simalarından biri keçmiş hərbi qərargah rəisi Qadi Ayzenkotdur. Fələstin məsələsində Ayzenkotla Netanyahu arasındakı fərq əsasən kimin daha çox güc tətbiq edə biləcəyi ilə bağlı yarışmadır-biri daha çox fələstinli öldürəcəyini deyir, digəri daha sərt mövqe tutur. Onların ritorikasına İrana, Suriyaya, Türkiyəyə və digər regional aktorlara qarşı təhdidlər də daxildir.
Daxili siyasətdə isə nəzərəçarpacaq fərqlər mövcuddur. Netanyahu məhkəmə sistemini öz nəzarət ialtına almağa cəhd etdi və bu, demokratlar, liberallar və sekulyar israillilər tərəfindən böyük etirazlara səbəb oldu. Qəzza müharibəsi zamanı o, İsrail girovları üzərində Həmasla danışıqları rədd etdi və insanlar ölsə belə, güzəştə getməyəcəyini söylədi. Bibi, həmçinin ciddi korrupsiya işləri ilə ittiham olunur və müxalifləri hakimiyyəti itirsə, həbslə üzləşə biləcəyini iddia edirlər. Müxalifət bloku institutların daha normal fəaliyyət göstərdiyi və siyasi liderlərin qanun qarşısında məsuliyyət daşıya biləcəyi bir sistem vəd edir. Lakin fələstinlilərə və İrana dair siyasətlərdə fərqlər daha kiçikdir.
Netanyahunun hakimiyyətdə qalmaq cəhdi: Bennett ssenarisi
Bir sıra ssenarilər müzakirə olunur və Netanyahu hakimiyyətdə qalmaq üçün əlindən gələni edəcək. Buna misal keçmiş baş nazir Naftali Bennettdir; onun partiyası kiçik, lakin potensial olaraq həlledici sayda mandata- təxminən səkkizə yerə- malikdir. Bennett Netanyahua qoşularsa, Netanyahunun bloku digər tərəfdaşlara ehtiyac olmadan lazımi çoxluğu əldə edə bilər.
Bennett əvvəllər Netanyahunun partiyası olan Likuda mənsub idi, buna görə də onlar arasında razılaşma l ehtimalı realdır. Hazırda mütəxəssislər tərəfindən bu, ən inandırıcı ssenarilərdən biri kimi irəli sürülür.
Netanyahunun xeyrinə olan amillər
Bir neçə amil Netanyahunun mövqeyini gücləndirir. Donald Tramp onu dəstəkləyir və onun ABŞ-dakı nüfuzlu İsrail tərəfdarı şəbəkələrlə əlaqələri var. İsrailin daxili siyasətində xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri böyük çəki daşıyır. Bir çox seçici ölkəni təhdidlərlə əhatə olunmuş kimi görür və Netanyahunun İrana, Hizbullahа, Həmasa və digər rəqiblərə qarşı hərbi əməliyyatlarını onun İsraili qoruya biləcəyinin sübutu kimi qiymətləndirə bilər. Bu mülahizələr onun daxili davranışı ilə bağlı narahatlıqlardan üstün gələ bilər.
Netanyahu artıq ərəb partiyalarının artan fəallığını xəbərdarlıq kimi ortaya qoyub- bu arqument Bennettlə ittifaq ehtimalını gücləndirə bilər, çünki Bennett də fələstinlilərin siyasi tələblərinə və ərəblərin hökumətdə iştirakına kəskin şəkildə qarşıdır. Alternativ Ayzenkotun blokunun ərəb partiyaları ilə hökumət qurmağı ortaya gətirə bilərdi ki, bu, İsrail ictimaiyyəti üçün qəbul edilməzdir və müxalifəti siyasi cəhətdən həssas vəziyyətə sala bilər.
Alternativ ssenarilər
Netanyahu hökumət qura bilməsə, yeni hökumət qurulana qədər o, müvəqqəti baş nazir olaraq qalacaq. Hökumət qurma cəhdi üç-altı ay davam edərsə bu müddət ərzində o, vəzifənin səlahiyyətlərini istifadə etməyə davam edəcək. Əgər növbəti seçkilər keçirilərsə, o, kampaniya zamanı ölkəni idarə etməyə davam edə və hakimiyyətdə olma üstünlüklərini qoruya bilər.
Müxalifət əvəzində müvəqqəti azlıq hökuməti barədə razılığa gələ bilər, ərəb partiyaları onu koalisiyadan kənardan dəstəkləyər. Onun əsas məqsədi Netanyahunu devirmək, demokratik institutların fəaliyyətini bərpa etmək və hüquqi proseslərin davam etməsinə imkan yaratmaq olar. Bir neçə aylıq keçid dövründən sonra ölkə daha normal şəraitdə növbəti seçkilər keçirər.
Lakin İsrail siyasəti bu şəkildə işləmir. Netanyahu müxalifətin parçalanmasından faydalanır. O, həmçinin təhlükəsizlik problemlərindən öz xeyrinə istifadə edə bilər – Cənubi Livanda hərbi əməliyyatları və ya Suriyada, İordaniyada , Yəməndə hava zərbələrini bərpa edə bilər. İnsanların daim təhlükə altında olduğunu hiss etdiyi cəmiyyətdə bu cür tədbirlər ictimai rəyi onun ətrafında birləşdirə bilər.
Rabin nümunəsi: Kompromisin rədd nəticələri
1990-cı illərin əvvəllərində danışıqlar sülh perspektivi yaratdı. İsrail və ərəb dövlətləri 1991-ci ildə Madrid sülh konfransında iştirak etdilər və Oslo prosesi 1993-cü ildə başladı. Yasir Ərəfat İsraili tanıdı və İshaq Rabin ABŞ prezidenti Bill Klintonun iştirakı ilə onunla əl sıxdı. Rabin 1995-ci ildə sülh prosesinə qarşı çıxan israilli ekstremist tərəfindən öldürüldü. Bu sui-qəsd İsrail cəmiyyətinin bəzi sektorlarının kompromisi nə qədər dərin rədd etdiyini göstərir-həmin dairələrdə bir çoxları üçün siyasi güzəştlər təhlükə kimi qiymətləndirilirdi.
Normallaşma və onun regional münasibətlər üçün nəticələri
Bəziləri ümid edirdilər ki, Netanyahunun gedişi İsrailə digər ölkələrlə, o cümlədən Türkiyə ilə münasibətlərində yeni səhifə açmağa imkan verəcək və problem İsrailin özü deyil, məhz Netanyahudur. Əgər o hakimiyyətdə qalarsa, normallaşma ehtimalını yoxlamaq və ya münasibətlərdə yeni fəsil açmaq daha çətin olacaq..
Nəticə çıxarsaq Netanyahunun baş nazir kimi qalmaq şansının çox yüksək olduğu qənaətinə gəlirik-təxminən 90 faiz. Koalisiya hesablaması, Bennett ssenarisi, təhlükəsizlik mühiti, ABŞ dəstəyi və müxalifətin parçalanması hamısı onun mənafeyinə işləyir. Ərəb seçicisinin tarixi nailiyyəti paradoksal olsa da Netanyahunun mövqeyini gücləndirib, çünki ona sağ seçiciləri və potensial tərəfdaşları birləşdirmək üçün əlavə arqument verib. İsrailin Netanyahudan kənara çıxıb-çıxmayacağı seçki nəticəsinin özündən daha çox müxalifətin fərqlərini aradan qaldırıb-işlək alternativ qura bilməsindən asılıdır.
Tarixi nümunələr göstərir ki, bu vəzifə heç də etibarlı deyil.