Praqmatik iş adamı kimi düşünən Donald Tramp gömrük rüsumları, Tayvan və texnologiya məsələlərində güzəştlərə getmək müqabilində Sinin İran məsələsindən əl çəkməsini “satın almağa” ümid edir.
Çin İran məsələsini müzakirə etməyə hazır olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirməklə öz strateji məqsədlərini güdür. Çinin ÜDM artımını kritik 4%-lik həddən aşağı sala biləcək 60%-lik gömrük rüsumları təhlükəsinin qarşısını almaq, iri Çin banklarına qarşı sərt ikinci dərəcəli sanksiyalar riskini aradan qaldırmaq və Tayvan məsələsində güzəştlər əldə etmək. Eyni zamanda, Pekinin ucuz İran neftindən imtina etmək niyyəti yoxdur. Tehran Çinin ümumi xammal idxalının 10–12%-ni təmin edir və məhsulu barel başına 13 dollara qədər endirimlə satır. Çin hazırda Trampın boş vədləri naminə belə bir iqtisadi resursu qurban verməyə hazır deyil…..
Sammitdən dərhal əvvəl “Yəmən ssenarisi”nin işə salınması hadisələrin zamanlama baxımından mükəmməl şəkildə tənzimləndiyini göstərir. Husilərin fəallığının artması və Tehran-Səna oxunun dünya üzrə dəniz yolu ilə daşınan neftin 30%-dən çoxunun keçdiyi Bab əl-Məndəb və Hörmüz boğazları üzərində tam əməliyyat nəzarətinə sahib olması Çin üçün danışıqlarda güclü bir kozır rolunu oynayır. Burada əsas bir hesablama dayanır: Yaxın Şərqdə ciddi bir böhranı qızışdırmaq və davam etdirməklə, İran və Pekin ABŞ-ı öz resurslarını səpələməyə məcbur edir.
Vaşinqtonun diqqəti və hərbi imkanları Yaxın Şərq və Avropaya yönəldikdə, diqqət mərkəzi qaçılmaz olaraq Tayvandan yayınır. Yaxın Şərqdəki çıxılmaz vəziyyət nəticəsində ABŞ-ın Asiya-Sakit okean regionundakı nəzarətinin zəifləməsi məhz Pekinin Vaşinqtonla bağlı bu cür davranmasının səbəbidir….
Rusiya amili və quru yolu əlaqəsi olan Rəşt-Astara marşrutunun strateji əhəmiyyəti artır. Çin diplomatik müstəvidə Trampın diqqətini məşğul etməkdə davam edərkən, Rusiya bu üçbucağın maddi təməlini əməli müstəvidə möhkəmləndirib. Moskva artıq 1,3 milyard avro məbləğində kredit ayırıb və “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas quru yolu hissəsi olan 160 kilometrlik Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tamamlanması işlərinə birbaşa nəzarəti öz üzərinə götürüb. Layihə üçün zəruri olan torpaq sahələri İran tərəfindən artıq əldə edilib və mühəndislik-tikinti işlərinin aparılması məqsədilə rəsmən Rusiya podratçılarına təhvil verilib. Pekin real iqtisadi güzəştlər müqabilində Trampa təhvil verməyi vəd etdiyi “Tehran kartı”ndan məharətlə istifadə edir. Lakin əslində, boğazlar üzərində tam nəzarət təmin edildiyi və “strateji ağrı” həddi vaxtında yüksəldildiyi təqdirdə, İslam Respublikası Çin Xalq Respublikası üçün Moskva ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Qərbi cilovlamaq məqsədilə əsas alət olaraq qalacaq…..