Əhalinin Bakıdan rayonlara paylanması (deurbanizasiya) və aşırı şəhərləşmənin (hiperurbanizasiya) fəsadlarının azaldılması kompleks yanaşma tələb edir. Bu problemi uğurla həll etmiş beynəlxalq təcrübələrə və şəhərsalma mexanizmlərinə əsasən, əsas həll yollarını aşağıdakı strateji istiqamətlərə bölmək olar:
1. Rayonların iqtisadi cəlbediciliyinin artırılması – İnsanların paytaxtı tərk etməsi üçün rayonlarda Bakıdakı ilə eyni keyfiyyətdə və ya daha yaxşı imkanlar yaradılmalıdır. İqtisadi mərkəzlərin şaxələndirilməsi (desentralizasiya) aparılmalıdır. Gəncə, Sumqayıt, Lənkəran, Şəki, Naxçıvan, Xankəndi və s. şəhərlər regional iqtisadi qütblərə çevrilməlidir. Böyük şirkətlərin baş ofislərinin və ya istehsalat sahələrinin rayonlara köçürülməsi üçün vergi güzəştləri tətbiq edilə bilər.
2. Təhsil müəssisələrinin rayonlara köçməsi – Bakının bir böyük yükü də universitetlərlə bağlıdır. Nüfuzlu universitetlərin filiallarının və ya müstəqil güclü kampuslarının (məsələn, ABŞ-dakı universitet şəhərcikləri modeli) rayonlarda qurulması gənc əhalini bölgələrə daşıya bilər.
3. Rəqəmsal infrastruktur və distant iş imkanlarının artırılması – Yüksəksürətli internetin bütün kənd və rayonlarda əlçatan olması IT mütəxəssislərinin, frilanserlərin və distant işləyənlərin Bakıdan kənarda yaşamasına imkan verir.
Artıq hiperurbanizasiya mərhələsini keçmiş və bu problemi həll etmiş qlobal şəhərlərin təcrübəsinə baxaq. Cənubi Koreya Seulun paytaxt funksiyalarını yüngülləşdirərək həll yolu tapıb: inzibati funksiyalar Secon şəhərinə verilib, nazirliklərinin və agentliklərinin əksəriyyəti bura köçürülüb. Beləliklə, Seulun demoqrafik yükü azaldı, regionlara təkan verildi.
Yaponiya həlli infrastruktur inkişafında tapdı: sürətli qatarlar (Şinkansen) şəbəkəsinin qurulması və peyk-şəhərlərin yaradılması ilə Tokio rahat nəfəs almağa başladı. İnsanlar Tokiodan 100-150 km uzaqda yaşayıb, işə sürətli qatarla rahat gələ bilirlər.
Sizcə, əhalinin bölgələrə köçməsi üçün nə lazımdır? Bölgələrdə nə olmalıdır ki, Bakı boşalsın? Bakının yeni baş planında təklif olunan “çoxmərkəzli şəhər” konsepsiyası ilə razısınız?
