Kiçik avtoritar rejim böyük avtoritar rejim üzərində qələbə qazana bilməz, amma kiçik demokratiya böyük avtoritarizmı yıxa bilər: Ukrayna Ali Radasında 15343 nömrəli qanun layihəsi və niyə demokratik islahatlar Ukraynanın qələbəsinin açarıdır?
Rusiya-Ukrayna müharibəsi yalnız ərazilər və dövlət suverenliyi uğrunda mübarizə deyil. Bu, həm də dövlətin inkişafına dair iki tamamilə fərqli modelin toqquşmasıdır. Bir tərəfdə bütün dövlətin vahid və tək siyasi mərkəzin iradəsinə tabe olduğu avtoritar sistem dayanır, digər tərəfdə isə qanunun aliliyinə, müstəqil institutlara və hakimiyyətin cəmiyyət qarşısında məsuliyyətinə əsaslanan demokratik dövlət qurmaq istəyi var.
Məhz buna görə də demokratik islahatlar müharibə dövründə ikinci dərəcəli məsələ deyil, Ukraynanın gələcək qələbəsini müəyyən edən ən vacib amillərdən biridir.
Rusiya onilliklər ərzində göstərib ki, hakimiyyətin bir şəxsin əlində cəmləşməsi qərarların sürətlə qəbul edilməsinə imkan versə də, eyni zamanda korrupsiyaya, səmərəsizliyə və dövlət aparatına nəzarətin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Ukrayna isə başqa yol seçib, konkret prezidentə və ya hökumətə deyil, vətəndaşlara və qanuna xidmət edən institutlar qurmaq yolunu.
Bu islahatların ən parlaq nümunələrindən biri Ukraynanın Milli Antikorrupsiya Bürosunun (NABU) və İxtisaslaşdırılmış Antikorrupsiya Prokurorluğunun (SAP) yaradılmasıdır. Siyasi elitaların davamlı müqavimətinə baxmayaraq, məhz bu qurumlar ən yüksək vəzifəli şəxslərin belə istintaqa cəlb oluna biləcəyinin simvoluna çevrilib.
Müstəqil antikorrupsiya institutlarının mövcudluğu yalnız daxili əhəmiyyət daşımır. Ukraynanın Qərbdəki tərəfdaşları üçün bu, maliyyə və hərbi yardımın şəffaf şəkildə istifadə olunduğunu və ictimai nəzarət altında olduğunu göstərən mühüm göstəricidir. Bu isə Ukrayna ilə onun müttəfiqləri arasında etimadı gücləndirir.
Daha bir mühüm addım Ali Radada qeydiyyata alınmış və baş prokurorun müsabiqə yolu ilə seçilməsini nəzərdə tutan 15343 nömrəli qanun layihəsi ola bilər. Uzun illər ərzində Ukraynada baş prokuror vəzifəsinə təyinat faktiki olaraq siyasi konyunkturadan asılı olub.
Müsabiqə mexanizmi bu təcrübəni dəyişə bilər. Əgər baş prokuror şəffaf və rəqabətli prosedur əsasında seçilərsə, onun siyasi rəhbərlikdən müstəqilliyi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq.
Ukrayna üçün demokratik islahatların müharibədə strateji əhəmiyyəti də var. Qələbə yalnız tankların, raketlərin və ya pilotsuz uçuş aparatlarının sayı ilə müəyyən olunmur. Qələbəni cəmiyyətin etimadını səfərbər etməyi, effektiv idarəetməni təmin etməyi və beynəlxalq tərəfdaşların dəstəyini qorumağı bacaran dövlət qazanır. Bütün bu amillər birbaşa dövlət institutlarının keyfiyyəti ilə bağlıdır.
Bundan əlavə, məhz islahatlar Ukraynanın Avropa İttifaqına tam inteqrasiya yolunu açır. Avropa inteqrasiyası isə təkcə iqtisadi üstünlüklər deyil, həm də insan hüquqlarının, müstəqil məhkəmələrin və qanunun aliliyinin əsas dəyər hesab olunduğu demokratik dövlətlər məkanına mənsub olmaq deməkdir.
Rusiya sübut etməyə çalışır ki, demokratiya müharibə şəraitində zəif və səmərəsizdir. Ukraynanın isə bunun əksini göstərmək imkanı var. Müstəqil institutların qurulması, NABU və SAP-ın gücləndirilməsi, həmçinin baş prokurorun müsabiqə yolu ilə seçilməsi mexanizminin tətbiqi göstərir ki, ölkə hətta genişmiqyaslı müharibə şəraitində belə inkişaf edə və güclənə bilir.
Buna görə də demokratik islahatlar təcavüzkara qarşı mübarizədən yayınmaq deyil. Bu mübarizənin formalarından biridir. Çünki Ukraynanın yekun qələbəsi təkcə ərazilərin azad olunması deyil, həm də Rusiyanın təklif etdiyi avtoritar modeldən köklü şəkildə fərqlənən bir dövlətin qurulması demək olacaq.