Son iki gündə İran öz taktikasında əhəmiyyətli bir dəyişiklik edərək İsraillə birbaşa hərbi qarşıdurmanı bərpa etdi və bu, iki aylıq nisbi sakitliyi pozdu.
İyunun 7-si axşam saatlarında Tehran Hizbullahın dayaq məntəqəsi olan Beyrutun cənub rayonu Dahiyədə İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (IDF) hava hücumundan sonra Livanı müdafiə etməyi əsas gətirərək İsrail ərazisinə qarşı ilk böyük hücum dalğasını başlatdı.
Hərbi eskalasiya ictimaiyyətə İbrahim Zolfəqari tərəfindən açıqlanmış və əsaslandırılmışdır. O, İran Qüvvələrinin Mərkəzi Qərargahının rəsmi sözçüsüdür.
Ali rəhbər və ya prezident səviyyəsində əsas siyasi fiqur olmasa da, Zolfəqarinin hərbi sözçü roluna əsasən, birinci zərbəni vurmaq qərarının İranın silahlı qüvvələrinin və siyasi rəhbərliyinin ən yüksək səviyyələrində əlaqələndirildiyini göstərir. Prezident Məsud Pezeşkian daha sonra Tehranın ikili yanaşmasını təsdiqlədi: “Biz nə danışıqlar masasını, nə də döyüş meydanını tərk etməmişik.”
Bu, İranın ənənəvi reaktiv doktrinasından uzaqlaşma deməkdir. İsrail Milli Təhlükəsizlik Tədqiqatları İnstitutundan (INSS) Raz Zimmtin qeyd etdiyi kimi, Tehran uzun müddət zərbəyə məruz qalan və sonra öz şərtləri daxilindəcavab verən bir qüvvə kimi görünürdü. Müharibənin hazırkı mərhələsi İranın indi özünü ilk zərbələri endirmək üçün kifayət qədər inamlı hiss etdiyinə işarədir.
Son zərbələrin nəticələri
– Birinci dalğa (7 iyun): İran bərk yanacaqlı Xeybərşikan ballistik raketlərindən istifadə edərək İsrailin şimalını vurdu, sonralar zərbələrin coğrafiyasını genişləndirdi. Yəməndə Husilər də koordinasiyalı şəkildə İsrailə raket zərbələri endirdi və Qırmızı dənizdə İsrail gəmilərinin tranzitini bağlamaq hədəsi ilə hərəkətə keçdilər.
– İsrailin cavabı (8 iyun səhər tezdən): İsrail Hərbi Hava Qüvvələri mərkəzi və qərbi İranı bombaladı, hədəflərə hava hücumundan müdafiə sistemləri, radarlar və ballistik raketlərin komponentlərinin istehsalında istifadə olunan neft-kimya zavodları daxil idi. Eyni zamanda İsrail Livanın cənubuna hücumlarını davam etdirdi.
– Müvəqqəti dayandırma: İyunun 8-də Zolfəqari İranın hücum əməliyyatlarını dayandırdığını elan etdi, lakin xəbərdarlıq etdi ki, İsrailin hər Livanın cənubuna hansı yeni təcavüzü İran tərəfindən “daha güclü və dağıdıcı cavab addımlarına” səbəb olacaq. Bununla belə, İsrail Livandakı əməliyyatlarını dayandırmayacağını bildirdi və bu da çoxcəbhəli döyüşlərin davam etməsi ehtimalını açıq qoydu.
Siyasi nəticələr
– ABŞ-İran danışıqları: Qarşıdurma Tramp administrasiyasının son sülh sazişinə dair ümidləri üçün birbaşa problemə çevrilib. Tramp İran limanlarının blokadasının razılaşma əldə olunana qədər tam gücü ilə qalacağını təsdiqlədi. İranın Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İsrailin, o cümlədən Livandakı hücumlar üzrə hərəkətlərini tamamilə əlaqələndirdiyini iddia edərək danışıqların etibarlılığını sarsıtsa da lakin danışıq prosesindən tamamilə imtina etmədi.
– ABŞ-İsrail gərginliyi: Axios mənbələrinə görə, ABŞ dəfələrlə Yaxın Şərq müttəfiqini bu cür hücumlardan çəkinməyə çağırsa da İsrail Vaşinqtonu Beyrutu bombalamaq niyyəti barədə əvvəlcədən xəbərdar etməyib. Bu, Livan cəbhəsinin idarə olunması ilə bağlı müttəfiqlər arasında artan gərginliyi üzə çıxarır.
– Qlobal logistikaya təhdid: Husilərin fəallaşması Qırmızı dənizin təkcə İsrail gəmilərinə deyil, digər ölkələrin gəmilərinə də bağlanması riskini daşıyır ki, bu da artıq Hormuz boğazının qismən bağlanması nəticəsində zədələnmiş təchizat zəncirlərini daha da çətinləşdirəcək.
Əsas siqnal
Raz Zimmtdə nəticə olaraq qeyd etdiyi kimi, ən vacib inkişaf hücumun özü deyil, onun arxasında duran strateji inamdır. Onilliklər boyu İran reaktiv qüvvə kimi başa düşülürdü. İndi Tehran rəqiblərinə sadəcə cavab vermək əvəzinə, onlara yeni qaydalar tətbiq edə biləcəyini siqnal edir. Bu dəyişikliyin daha geniş müharibəyə, yoxsa yenidən danışıqlara açılan stimul çərçivəsinə gətirib çıxaracağı İsrail və Amerikanın növbəti addımlarından və İranın Livanı müdafiə etmək iddiasının daha da daimi bir məqsəd çevrilib-çevrilməyəcəyindən asılı olacaq.