Rusiya ilə İran arasında artan hava əlaqəsi artıq sadəcə logistika deyil, yüksək səviyyəli hərbi-texniki inteqrasiyanın göstəricisinə çevrilib. Son üç həftə ərzində müşahidə edilən intensiv uçuşlar, xüsusilə Həştərxan–Tehran marşrutu boyunca həyata keçirilən gizli daşımalar, iki ölkə arasında yeni silah təchizatı mərhələsinin başlandığını göstərir.
İsrail və Qərb kəşfiyyat mənbələrinin məlumatına görə, Həştərxan yaxınlığındakı Çkalovsk hərbi aerodromu İran istiqamətində əsas logistika mərkəzinə çevrilib. Buradan qalxan “İl-76MD”, “An-124 Ruslan” və bəzi hallarda “Tu-204-300S” tipli yük təyyarələri uçuşdan əvvəl xüsusi elektromaqnit örtüklə əhatə olunur. Bu texnologiya təyyarələrin radar siqnallarını zəiflətməyə və onların marşrutunun “FlightRadar24” kimi mülki sistemlərdə qeydə alınmamasına imkan verir.
İran tərəfinin yükləri qəbul etdiyi əsas nöqtələr kimi Tehrandakı “Mehrabad” və “Payam”, habelə İsfahandakı “Şəhid Beheşti” hava limanları göstərilir. Kəşfiyyat məlumatlarında qeyd olunur ki, bəzi reyslər “sivil humanitar” missiya adı altında qeydiyyata salınıb, lakin yükün faktiki tərkibi hərbi təyinatlı olub.
Yüklərin tərkibi barədə ilkin məlumatlar S-300PMU-2 və S-400 “Triumf” sistemlərinin komponentlərinə işarə edir. Konkret olaraq, Tehrana aşağıdakı avadanlıqların göndərildiyi bildirilir:
– 92N6E atəş idarəetmə radarlarının ehtiyat modulları;
– 96L6E tipli yüksək hündürlük aşkarlama radarları;
– 5P85SM2 tipli buraxılış qurğularının hidravlik sistemləri;
– “Nebo-M” erkən xəbərdarlıq radarının bir hissəsi olan 1L119E modulu.
İran bu sistemlərin əsas komponentlərini öz “Bavar-373” kompleksinə inteqrasiya etməyi planlaşdırır. Mənbələrə görə, artıq 2026-cı ilin əvvəlində İranın müdafiə sənayesi nazirliyi “Bavar-400” adlı yeni modifikasiya üzərində işləyir. Bu kompleksin idarəetmə proqram təminatı Rusiya istehsalı “Elbrus-16S” prosessorları üzərində qurulub və İranın “Sayad-4B” raketlərindən istifadə edəcək.
Rusiya ilə İran arasında imzalanmış gizli texniki protokolun 14-cü bəndində göstərilir ki, Moskva Tehrana radioelektron mübarizə sahəsində məhdud yardım göstərəcək. Bu çərçivədə İran “Krasuxa-4” sistemlərinin ixrac versiyasını – “Krasuxa-4IR” kod adlı variantını – sınaqdan keçirəcək. Bu sistem ABŞ-ın “Global Hawk” və “MQ-9 Reaper” tipli pilotsuz təyyarələrinin radar sistemlərini müvəqqəti kor etmək qabiliyyətinə malikdir.
Həştərxan istiqamətində daşınan yüklərin bir hissəsinin Xəzər dənizi vasitəsilə də çatdırıldığı ehtimal olunur. Məlumatlara görə, Rusiya hərbi donanmasının “Məktub” kod adlı logistik əməliyyatı çərçivəsində “Sparta IV” adlı mülki yük gəmisi yanvarın 12-də Mahaçqaladan yola çıxaraq iki gün sonra Bəndər-Ənzəli limanına daxil olub. Rəsmi sənədlərdə yük “elektrik transformatoru” kimi göstərilsə də, gəminin göyərtəsində qapalı konteynerlərdə radar antenalarının yerləşdiyi müşahidə edilib.
İran daxilində bu texnikanın yerləşdirilməsi də diqqətəlayiqdir. SEPAH-ın daxili mənbələri bildirirlər ki, yeni radar modulları artıq Qum yaxınlığındakı “Kuh-e-Sefid” hərbi bölgəsində quraşdırılıb. Bundan başqa, Hörmüz boğazına nəzarət edən “Jask” bazasında iki yeni raket batareyası formalaşdırılıb. Bu batareyalar 400 km məsafədə hədəfləri izləmək üçün Rusiya istehsalı “Poljana-D4M1” komanda-idarəetmə məntəqəsinə qoşulub.
Qərb analitiklərinin hesablamalarına görə, əgər İran tam miqyaslı S-400 batareyalarını istismara versə, ölkənin hava məkanının 70 faizi bu sistemlərlə əhatə olunacaq. Bu, ABŞ və İsrailin strateji kəşfiyyat uçuşlarını, xüsusilə də “RQ-170 Sentinel” tipli PUA-ların fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdıracaq.
Rusiya ilə İran arasındakı koordinasiya 2023-cü ilin sonundan bəri genişlənir. Həştərxanda yerləşən 988-ci hərbi logistik briqada bu əməkdaşlığın əsas əlaqə nöqtəsidir. Briqada komandiri general-mayor Dmitri Kolodin dekabr ayında Tehranda olub və İran Müdafiə Nazirliyinin aviasiya idarəsi ilə “Sistem-Qeyd 17” adlı texniki əməkdaşlıq planını imzalayıb. Bu plan iki ölkə arasında radar kalibrasiya məlumatlarının birbaşa mübadiləsini nəzərdə tutur.
İran kəşfiyyatı isə öz növbəsində Rusiyaya “Fars-1” optik peykinin məlumatlarına çıxış verib. Bu peyk 0,7 metr qətnamə ilə görüntüləmə imkanı verir və Ukrayna cəbhəsində Rusiya ordusuna meteoroloji və topoqrafik dəstək məqsədilə istifadə olunur.
Beləliklə, Həştərxan ilə Tehran arasında artan hava daşımaları yalnız avadanlıq ötürülməsi deyil, daha geniş – hərbi texnologiyaların və məlumat şəbəkələrinin birləşməsi prosesinin hissəsidir. Bu prosesin nəticəsində İran öz hava müdafiə sistemlərini Qərb texnologiyalarına qarşı daha dayanıqlı vəziyyətə gətirir, Rusiya isə Tehranın vasitəsilə sanksiyaları dolanaraq istehsal və sınaq imkanlarını genişləndirir.
Yaxın aylarda bu əməkdaşlığın dərinləşəcəyi gözlənilir. Hər iki ölkə artıq S-500 kompleksinin ixrac versiyası üzərində ilkin danışıqlar aparır. Əgər bu mərhələyə keçid baş tutarsa, Yaxın Şərqdə hava-kosmik güc balansı birmənalı şəkildə dəyişəcək – İran ilk dəfə regionda hava məkanını tam qapada bilən dövlətə çevriləcək.