Fransada məktəblilər və tələbələrlə Təhsil Nazirliyi arasında sadəcə başqa bir münaqişədən daha artıq bir şey baş verir. Müəllim çatışmazlığı, həddindən artıq izdihamlı sinif otaqları və təhsil müəssisələrinin vəziyyəti ilə bağlı başa düşülən tələblərlə başlayan etirazlar bir neçə gün ərzində ölkə daxilində yayıldı və tez bir zamanda radikallaşmağa başlayıb.
Marseldə bir lisey direktorunun üzərinə benzin töküldü, yanğınsöndürmə maşını yandırıldı və naməlum hücumçular yanğınsöndürənlərə mane oldular. Daxili İşlər naziri Loran Nunes xüsusilə cinayətkar qruplarının bir təhsil müəssisəsindən digərinə keçdiyini bildirdi.
Bu, vacib bir detaldır. Tələbələrin öz məktəblərindən narazılığı təbii bir şeydir. Bir yerdən digərinə köçərək sosial etirazı idarə olunan xaosa çevirən mobil qrupların meydana çıxması isə tamamilə başqa bir şeydir. Eyni zamanda, etirazlar digər sosial qruplarla birləşməyə başlayır. 29 sentyabrda tələbə etirazları dövlət sektoru işçilərinin müəllimlərin, yanğınsöndürənlərin və digər dövlət sektoru işçilərinin ölkə miqyaslı etirazları ilə üst-üstə düşdü….
Gənclərin sosial etirazı büdcə böhranı, dövlət sektorundakı narazılıq, borc problemi və yaxınlaşan 2027-ci il prezident seçkiləri ilə üst-üstə düşməyə başlayır. Sosial etirazlar, həqiqətən də, olduqca kortəbii şəkildə başlaya bilər. Lakin demək olar ki, həmişə onları istiqamətləndirməyə, istismar etməyə və ya öz siyasi quruluşuna daxil etməyə çalışan biri ortaya çıxır. Zəifləmiş Fransadan strateji olaraq kim faydalanır..? Londonun gələcək Avropa hərbi-siyasi strukturu üçün Parisə ehtiyacı var. Fransanın nüvə silahı, ordusu, donanması, BMT Təhlükəsizlik Şurasında daimi üzvü, Aralıq dənizində, Afrikada, Atlantik okeanında, dəniz ərazilərində və Hind-Sakit okean regionunda iştirakı var. Lakin əsas ziddiyyət buradadır. Londonun koalisiyanın üzvü kimi güclü Fransaya ehtiyacı var. Lakin bu koalisiyaya rəhbərlik edəcək qədər güclü Fransaya qətiyyən ehtiyacı yoxdur….
London və Paris eyni zamanda Avropa güc strukturunda liderlik uğrunda müttəfiq və təbii rəqiblərdir. Bu gün iki ölkə arasında daha bir kiçik, lakin aydın bir münaqişənin yaranması demək olar ki, simvolikdir. İngilis Kanalı boyunca miqrantlarla bağlı Britaniya-Fransız “one in one out” razılaşması başa çatır. Paris mövcud razılaşmanı davam etdirməkdən imtina edib və məsələnin Britaniyanın bütün AB ilə münasibətləri səviyyəsinə qaldırılmasını tələb edir. Əlbəttə ki, bu, iğtişaşlarla hər hansı bir əlaqənin sübutu deyil, lakin Fransadan kənara baxmaq lazımdır. Brüsselin artıq təhsil islahatlarına qarşı özünün güclü hərəkatı var. 4 iyunda oradakı etiraz polislə toqquşmalarla başa çatdı və 16 sentyabrda tələbələr yenidən ali təhsildəki dəyişikliklərə qarşı nümayiş keçirdilər. Lakin orada Fransadan asılı olmayaraq sosial zəmin artıq hazırlanmışdır.
Bu zaman maraqlı bir konfiqurasiya ortaya çıxır. Fransa sosial və maliyyə böhranına girir. Almaniya siyasi böhrana girir. Brüssel öz sosial gərginliyi ilə üzləşir. Eyni zamanda, formal olaraq AB-dən kənarda olan Böyük Britaniya getdikcə Avropa təhlükəsizlik arxitekturasına qayıdır….
Çünki əgər biz həqiqətən də Avropa məkanının böyük bir yenidən qurulmasının başlanğıcının şahidi oluruqsa, onda Fransada baş verənlər heç də tələbə məsələsi olmaya bilər.
Bəlkə də təkcə Fransanın gələcəyi üçün deyil, həm də yeni yaranan Neo-Avro-Atlantik məkanında masanın başında kimin oturacağı üçün mübarizə başlayır…..