Avqustun 14-də elektrik kəsintiləri eyni vaxtda Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistanı əhatə etdi. Qazaxıstanda üç 500 kV-luq xətt təcili olaraq dayandı və nəticədə ölkənin Vahid Enerji Sisteminin (UES) cənub zonası Orta Asiya elektrik şəbəkəsindən ayrıldı.
Elə həmin gün Vaşinqtonun Pax Silica iştirakçıları üçün faktiki ultimatum hazırladığı məlum oldu: ölkələrdən Amerika və Çin texnoloji sistemləri arasında seçim etmələri istənildi (Pax Silica və Çinin Ümumdünya Süni İntellekt Əməkdaşlıq Təşkilatına eyni vaxtda qoşulmağı bacaran yeganə ölkə olan Qazaxıstandır). Reuters agentliyi bildirir ki, Amerika layihə məktubu “şüurlu seçimlər” tələb edir və rəqabət aparan texnoloji sistemlərdə iştirakın uyğunsuzluğu barədə açıq şəkildə xəbərdarlıq edir. İlk baxışdan ABŞ-ın Çini Orta Asiyadan sıxışdırıb çıxarmağa və Qazaxıstanı öz texnoloji zonasında təmin etməyə çalışdığı görünür. Vaşinqton Qazaxıstanın coğrafiyasını mükəmməl başa düşür. Rusiya və Çinlə iqtisadi əlaqələrini başa düşür. Astananın bu iki əlaqədən heç birini praktik olaraq tərk edə bilməyəcəyini başa düşür. Lakin hazırda ondan praktik olaraq qeyri-mümkün bir şey etməsi qəti şəkildə istənilir…..
Bu gün Avrasiyada iki əsas ox toqquşur: Şərq-Qərb və Şimal-Cənub. Birincisi, Orta Asiyanı Rusiya və Qara dəniz, yaxud Xəzər, Qafqaz və Türkiyə vasitəsilə Qərb bazarları ilə birləşdirirdi. İkincisi, tədricən kontinental Avrasiya çərçivəsini qurur: Rusiya, Orta Asiya və İran, cənub dənizlərinə çıxışı ilə, şərqdən isə Çin ilə birləşir. İndi isə bu iki ox arasındakı tarazlıq sürətlə dəyişir. Qazaxıstanın əsas qərb neft çıxışı olan Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu getdikcə daha riskli hala gəlir.
Novorossiysk infrastrukturuna edilən hücumlar dəfələrlə daşınmaları dayandırıb. Eyni zamanda, Rusiya Qara dənizdə atəşkəs ideyasından imtina edib. Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçən Orta Dəhliz bu marşrutu tam əvəz etmək iqtidarında deyil. Azərbaycanı Ermənistan və Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə ilə birləşdirmək və Orta Asiya üçün başqa bir qərb çıxışı yaratmaq üçün nəzərdə tutulan TRIPP, ətrafındakı nəhəng siyasi ritorikaya baxmayaraq, bir layihə olaraq qalır. Bu, əslində tıxacdır.
Və demək olar ki, bütün bu strukturun son qapısı olan Türkiyənin özü Yaxın Şərqdə böyük bir müharibənin ortaya çıxan arxitekturasına daha da dərindən cəlb olunur. Avropa Mərkəzi Asiyanın resurslarına çıxışı, Mərkəzi Asiya isə Avropa bazarına çıxışı qorumağa çalışır….