Azərbaycanda İrana bağlı yekə bir qrup var. Sıralarında aşırı şiə təəssübkeşləri ilə yanaşı, boynu qalstuklu cənablar da yer alır. Onlar az qala xorla and-aman edir ki, İran Amerikanı dağdıb, İsraili isə böyrü üstə qoyub.
Tarix bəzən döyüş meydanında deyil, statistikada yazılır. Soyuq rəqəmlərdə. Sakit azalan raket sayında. Və bu rəqəmlər bu gün çox aydın bir həqiqəti göstərir: Fakt budur ki, İran artıq hücum edən tərəf deyil. İran artıq zərbə alan tərəfdir.
Bir neçə həftə əvvəl İran səmanı raketlərlə doldururdu. Yüzlərlə raket, yüzlərlə dron — bu, güc nümayişi idi. Amma bu model uzun çəkmədi. Bu gün reallıq fərqlidir: gündəlik raket buraxılışları 5–15 arasıdır, dron hücumları kəskin azalıb, bəzi günlər ümumiyyətlə hücum qeydə alınmır.
Bu, taktiki fasilə deyil. Bu, imkanların tükənməsidir. Səbəb isə sadədir. ABŞ və İsrail müharibəni sayla yox, sistemlə aparır. Son həftələrdə vurulan hədəflər: raket bazaları, buraxılış qurğuları, dron istehsal mərkəzləri, SEPAH-ın komanda infrastrukturları.
Açıq mənbələrin ümumi qiymətləndirməsinə görə: İranın raket buraxma imkanlarının təxminən 50–60%-i sıradan çıxarılıb. Bu isə o deməkdir ki: İran artıq əvvəlki intensivliklə hücum edə bilmir.
Əsas sual budur: Bəs ABŞ və İsrail zəifləyibmi? Əksinə. Statistika göstərir ki: hava üstünlüyü tam onların əlindədir, zərbələrin dəqiqliyi artıb, hədəf seçimi daha sistemli olub. Əgər müharibənin əvvəlində daha çox “kütləvi zərbələr” var idisə, indi artıq “strateji çökdürmə” mərhələsidir. Yəni: az zərbə, amma maksimum effekt.
İqtisadi və hərbi zərər haqqında nə demək olar? Analitik hesablamalara görə İran hərbi infrastruktur üzrə 50–100, proksi qüvvələr və regional şəbəkələr üzrə 30–50 milyard dollar itki verib.
Ümumi mənzərə: 80–150 milyard dollar arası zərər. Bu, sadəcə rəqəm deyil. Bu, illərlə qurulan hərbi-siyasi modelin çökməsidir.
Bərpa mümkündürmü? Teorik olaraq, bəli. Amma reallıq belədir: minimum 5 il, real olaraq 7–10 il. Çünki dağılan təkcə obyektlər deyil. Texnologiya zənciri, logistika, idarəetmə sistemi sarsıdıcı zərbə alıb. Amma ən təhlükəli dəyişiklik başqa yerdədir.
İranın problemi artıq raket deyil. İranın problemi nəzarətdir. Çünki mərkəzi qərarvermə zəifləyir, proksi qüvvələr daha sərbəst hərəkət edir, koordinasiya pozulur. Bu isə müharibəni bitirmir. Əksinə, onu daha qeyri-sabit və proqnozlaşdırılmaz edir.
Tarix bu səhnəni çoxdan görüb. Bir vaxt süvarilər topların qarşısında dayana bilmədi. Sonra tanklar köhnə orduları əzdi. Bu gün də eyni qanun işləyir: kütləvi raketlər yüksək texnologiya qarşısında təsirini itirir. Və bütün bu rəqəmlərin, bütün bu zərbələrin içindən çıxan nəticə sadədir: Bəli, İran hələ də döyüşür. Amma artıq əvvəlki kimi vura bilmir. Artıq prosesləri əvvəlki kimi idarə edə bilmir. Hərbi potensialının az qala yarısını itirib…