Yaxın Şərqin təhlükəsizlik mənzərəsində diqqətçəkən inkişaf olaraq, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan 5 oktyabr 2026-cı ildə ortaq müdafiə öhdəliklərini dərhal həyata keçirməyə başladıqlarını açıqlayıblar. Təsdiq edilmiş razılaşmalara və hər üç ölkənin milli qanunvericiliyinə uyğun olaraq, Səudiyyə Ərəbistanında sürətli şəkildə yerləşdirilməsi üçün hərbi qüvvə və imkanların təmin edilməsi nəzərdə tutulur.
«Məkkə İttifaqı» nədir?
Bu ittifaq üç ölkə arasında müdafiə çərçivəsidir:
Səudiyyə Ərəbistanı
Türkiyə
Pakistan
Məkkə Ortaq Müdafiə Sazişi 7 avqust 2026-cı ildə Məkkədə imzalanıb. Saziş birgə çəkindirmənin gücləndirilməsini və üç ölkədən hər hansı birinə qarşı silahlı hücumun hamısına qarşı hücum hesab edilməsini, həmçinin müxtəlif sahələrdə müdafiə əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur.
5 oktyabrda nə baş verdi?
İttifaqın Siyasi və Strateji Müdafiə Komitəsinin Ər-Riyadda keçirilən fövqəladə iclasında üç ölkə ortaq müdafiə öhdəliklərinin kağız üzərindəki razılaşmadan praktiki icra mərhələsinə keçirilməsi barədə qərar qəbul edib.
Əsas elan olunan məsələlər:
Razılaşdırılmış hərbi qüvvə və imkanların təmin edilməsi;
Onların Səudiyyə Ərəbistanında sürətli şəkildə yerləşdirilməsinə hazırlıq;
Hərbi hazırlığın və inteqrasiyanın gücləndirilməsi;
Təhdidlərə qarşı kollektiv mübarizə imkanlarının artırılması;
Kollektiv çəkindirmə prinsipinin işə salınması.
Üç ölkə həmçinin vurğulayıb ki, hər bir ölkənin təhlükəsizliyi digər üzv dövlətlərin kollektiv təhlükəsizliyinin bir hissəsidir.
Bu qərar Səudiyyə Ərəbistanının üzləşdiyi təhlükəsizlik təhdidlərinin artdığı bir dövrdə qəbul edilib. Yəmənlə bağlı hərbi hadisələr və Səudiyyə Ərəbistanı ərazisinə yönələn hücumlarla yanaşı, üç ölkə Məkkə və Mədinənin hədəfə alınmasına cəhdləri də pisləyib.
Həmin iclasda Pakistanın istefada olan general-polkovniki Noman Mahmud üç il müddətinə ittifaqın ilk baş katibi təyin edilib. Bu addım ittifaqın institusional strukturunun formalaşdırılmasına başlanıldığını göstərir.
Səudiyyə Ərəbistanı: strateji baxımdan mühüm mövqeyə, böyük maliyyə imkanlarına və müasir silah sistemlərinə malikdir.
Türkiyə: böyük orduya, inkişaf etmiş müdafiə sənayesinə və pilotsuz uçuş aparatları və digər hərbi sistemlərin hazırlanmasında geniş təcrübəyə malikdir.
Pakistan: böyük hərbi qüvvəyə və nüvə imkanlarına malikdir, həmçinin geniş hərbi təcrübəsi var.
Beləliklə, ittifaq Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadi və silahlanma imkanlarını, Türkiyənin müdafiə sənayesi və texnoloji potensialını, Pakistanın isə hərbi gücünü və nüvə çəkindirməsini bir araya gətirir.
Bəs bu, «Yaxın Şərq NATO-su»dur?
Rəsmi olaraq onu «Yaxın Şərq NATO-su» adlandırmaq düzgün deyil. Bu, sazişin rəsmi adı deyil, siyasi və media xarakterli ifadədir.
Lakin kollektiv müdafiə prinsipi baxımından müəyyən oxşarlıq mövcuddur: üzv dövlətlərdən birinə qarşı silahlı hücum digər iki dövlətə qarşı da hücum kimi qiymətləndirilir və ortaq müdafiə üçün qüvvə və imkanların təmin edilməsi öhdəliyi mövcuddur.
Ən diqqətçəkən məqam isə ittifaqın artıq institusional və praktiki addımlar atmağa başlamasıdır. Bu isə gələcəkdə üç ölkə arasında müdafiə əməkdaşlığının daha da genişlənməsinə yol aça bilər.