İranın İsrailə raket zərbələri endirməsi, İsrailin isə cavab olaraq İran ərazisində hərbi hədəfləri vurması göstərir ki, aprel ayında əldə olunan atəşkəs faktiki olaraq ağır sınaq qarşısındadır. Bu, son iki ayda tərəflər arasında ən ciddi eskalasiyadır.
Qərb mənbələrinin təhlillərinə görə, hadisələrin başlanğıcı İsrailin Beyrutun cənubunda Hizbullaha qarşı həyata keçirdiyi əməliyyatlarla bağlıdır. İran bunu “qırmızı xəttin keçilməsi” kimi qiymətləndirərək İsrail istiqamətində raketlər atdı. Ardınca İsrail İranın mərkəzi və qərb bölgələrindəki hərbi obyektlərə zərbələr endirdi. Tehran, Təbriz, İsfahan və digər şəhərlərdə partlayışlar qeydə alındı.
Əsas sual budur: müharibə yenidən başlayırmı?
Hələlik tammiqyaslı müharibənin yenidən başladığını demək tezdir. Lakin Qərb analitiklərinin əksəriyyəti hesab edir ki, tərəflər artıq “atəşkəs sonrası sabitlik” mərhələsindən çıxıblar və “idarə olunan eskalasiya” mərhələsinə daxil olublar. Yəni nə Tehran, nə də Təl-Əviv hazırda böyük regional müharibə istəmir, amma hər iki tərəf qarşı tərəfin cavabsız qalacağına da inanmır.
Maraqlıdır ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp açıq şəkildə Netanyahuya cavab zərbəsi endirməməyi tövsiyə edib. Lakin İsrail buna baxmayaraq əməliyyat keçirdi. Bu da göstərir ki, Vaşinqtonun regiondakı təsiri əvvəlki qədər mütləq deyil və İsrail öz təhlükəsizlik məsələlərində daha sərbəst davranmağa başlayıb.
İran tərəfdən gələn açıqlamalar isə daha sərtdir. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu zərbələrin davam edə biləcəyini və bunun yalnız başlanğıc olduğunu bildirib. Bəzi məlumatlarda hətta “bir həftəlik fasiləsiz əməliyyatlar” ifadəsi işlədilir.
Bu hadisələrin ən vacib nəticəsi enerji bazarlarında hiss olunur. Neft qiymətləri dərhal yüksəlib. Səbəb sadədir: investorlar Hörmüz boğazı və Fars körfəzi ətrafında yeni təhlükələrdən ehtiyat edir. Əgər münaqişə genişlənərsə, enerji bazarlarında yeni şok dalğası yarana bilər.
Azərbaycan baxımından isə vəziyyət həm risk, həm də imkan yaradır.
Risk ondadır ki, İranla sərhədi olan Azərbaycan regionda hər hansı genişlənmiş münaqişənin təsirlərindən kənarda qala bilməz. Qaçqın axınları, təhlükəsizlik problemləri və iqtisadi qeyri-müəyyənlik mümkündür.
İmkan isə enerji faktorudur. Yaxın Şərqdə hər dəfə böhran dərinləşəndə Avropa alternativ enerji mənbələrinə daha çox diqqət yetirir. Bu isə Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artırır.
Nəticə etibarilə, hələ tammiqyaslı müharibənin yenidən başladığını söyləmək olmaz. Amma bir həqiqət artıq aydındır:
Aprel atəşkəsinin ruhu ölüb.
İran və İsrail yenidən bir-birini birbaşa vururlar. Bu isə o deməkdir ki, Yaxın Şərq yenidən təhlükəli dövrə daxil olub. Əgər yaxın günlərdə diplomatik müdaxilə uğurlu olmazsa, bugünkü raket mübadiləsi sabah daha böyük regional müharibənin giriş hissəsi kimi xatırlana bilər.
Atəşkəs öldü: İran və İsrail yenidən müharibəyə başlaya bilər. Raketlər yenidən danışır: Yaxın Şərq yeni müharibənin astanasındadır…