1945-ci ildən sonra SSRİ-də memarlıq xalq təsərrüfatının prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi, ölkənin tezliklə bərpa olunacağına inam və nikbinlik aşılamaq vasitəsi kimi çıxış etdi. Binaların monumentallığı və gözəlliyi, hündürlük dominantlarının yaradılması vizual təbliğat vasitəsinə, stalinizm dövrünün «vizit kartı»na çevrildi. Kütləvi oyma karnizlər, iri heykəllər, şpillər, kartuşlar və sütunlar, fasadların üzlənməsində mərmərdən və açıq rəngli üzlük daşından istifadə – bu detallar 1950–60-cı illərin binalarını asanlıqla tanınan edirdi.
Bakıda bu cür tikinti İnşaatçılar prospektində, Ağa Nemətulla küçəsində, Səməd Vurğun küçəsində, Nizami küçəsində və digər ərazilərdə həyata keçirilirdi.
Təntənəli memarlıq həllərinə meyl tikintini ilk növbədə incəsənət kimi qiymətləndirir və ön plana bədii-obrazlı məsələləri çıxarırdı; bu məsələlərin həllində mütəxəssislər klassik memarlıq irsinə söykənirdilər. Lakin bu yanaşma kütləvi tikintinin vəzifələri – onun tipikləşdirilməsi, sənayeləşdirilməsi və maya dəyərinin azaldılması ilə ziddiyyət təşkil edirdi. Belə memarlıq daha sonralar, «xruşşov» dövründə meydana çıxan sürətli, sadə və ucuz mənzil tikintisinə heç də uyğun deyildi.
Xaqani küçəsi 65–67 ünvanında yerləşən binanın müəllifi bakılı memar İvan Leonoviç Vartanesovdur. 1951-ci ildə inşa olunmuş bu binanın fasadını məşhur “pizzalocalebaku”ya gedərkən tez-tez heyranlıqla seyr edirəm.
Təəssüf ki, binanın onlarla sakini arasında mütləq bir (özünüz uyğun bir söyüş seçin) tapılır ki, öz mənzilinin istilik sistemini fasad boyunca çəkir, sivil cəmiyyətdə qəbul olunmuş davranış qaydalarına nümayişkaranə şəkildə məhəl qoymur. Və heç bir dövlət qurumu bu biabırçılığı görmür – halbuki 70 saylı Mənzil-İstismar Sahəsi belə həmin binanın həyətində yerləşir. (save.baku)
