ABŞ siyasətində Azərbaycanla bağlı qəribə mənzərə yaranıb.
Bir tərəfdən Donald Tramp administrasiyası Bakı ilə yaxınlaşır, Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesinə dəstək verir, TRIPP layihəsini irəli aparmağa çalışır.
Digər tərəfdən, ABŞ-dəki erməni lobbisinin nüfuzlu təşkilatı ANCA Konqresdə Azərbaycan əleyhinə təzyiq imkanlarını genişləndirməyə çalışır.
Ağ Ev Azərbaycanla tərəfdaşlığı möhkəmləndirir, erməni lobbisi isə bu əməkdaşlığın məhdudlaşdırılmasını tələb edir.
3 noyabr 2026-cı il Konqres seçkilərindən sonra ANCA böyük qələbə qazandığını bəyan edib. Təşkilatın məlumatına görə, dəstəklədiyi namizədlərin nəticəsi müəyyənləşmiş seçkilərinin 90 faizində qalib gəlib.
ANCA xüsusilə Azərbaycana ABŞ yardımını məhdudlaşdıran 907-ci düzəlişin tətbiqinə nəzarətin gücləndirilməsini, Tramp administrasiyasının Bakı ilə hərbi əməkdaşlığının araşdırılmasını və TRIPP layihəsinin Konqres nəzarətinə götürülməsini istəyir.
Amma məsələnin daha maraqlı tərəfi başqa yerdədir.
Ermənistanın özündə Nikol Paşinyan tamam fərqli siyasi xətt yürüdür.
Paşinyan bildirir ki, Ermənistan Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətləri normallaşdırmalıdır. O, tarixi ərazi iddialarından uzaqlaşmağa çağırır, Qarabağ hərəkatının Ermənistan dövlətçiliyinin gələcəyi üçün təhlükəli nəticələr doğurduğunu söyləyir.
Hətta 1915-ci il hadisələrinin beynəlxalq səviyyədə soyqırımı kimi tanınmasını Ermənistanın xarici siyasət gündəmindən çıxardığını açıq elan edir. Onun fikrincə, bu mövzunun beynəlxalq siyasi mübarizədə silaha çevrilməsi ermənilərin özlərinə zərər vurur.
İrəvan tarixi mübahisələri xarici siyasətin mərkəzindən çıxarmağa çalışır. Diasporun nüfuzlu təşkilatlarından biri isə onları siyasi mübarizənin əsas mövzuları sırasında saxlayır.
Paşinyan Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərin açılmasından, regional əməkdaşlıqdan, iqtisadi inkişafdan danışır.
ANCA isə Bakı ilə əməkdaşlıq edən amerikalı siyasətçilərə qarşı seçki kampaniyaları aparır, sanksiya və məhdudiyyət mexanizmlərini gündəmdə saxlayır.
Bəs burada kimin siyasəti kimin maraqlarına xidmət edir?
Əgər Ermənistanın seçilmiş hökuməti qonşuları ilə barışıq və əməkdaşlıq istəyirsə, diaspor təşkilatlarının daha sərt qarşıdurma xətti bu proseslə necə uzlaşacaq?
Ermənistanın gələcəyini İrəvandakı hökumət müəyyənləşdirməlidir, yoxsa Los-Anceles və Vaşinqtondakı lobbi mərkəzləri?
Əlbəttə, diaspor təşkilatları qaçqınların hüquqlarının müdafiəsini və təhlükəsizlik təminatlarını öz fəaliyyətlərinin əsaslandırılması kimi təqdim edirlər. Bu məsələlər sülh danışıqlarında da əhəmiyyətini itirmir.
Amma ortada qaçılması mümkün olmayan başqa bir sual var:
Paşinyanın sülh siyasəti ilə diasporun təzyiq siyasəti arasında ziddiyyət dərinləşərsə, bunun siyasi nəticələrini kim daşıyacaq?
Azərbaycan üçün də məsələ prinsipialdır. Tramp administrasiyası ilə yaxın münasibətlər qurmaq kifayət deyil. Konqresdəki qüvvələr nisbəti, lobbi təşkilatlarının fəaliyyəti və ABŞ daxili siyasətindəki dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır.
Beləliklə, eyni vaxtda iki fərqli proses müşahidə olunur:
Vaşinqtonda Ağ Ev Bakı ilə yaxınlaşır, Konqresdə erməni lobbisi ona qarşı təzyiq imkanlarını artırmağa çalışır. İrəvanda isə Paşinyan tarixi qarşıdurma siyasətindən uzaqlaşmaq istəyir, diasporun bir hissəsi həmin qarşıdurmanı siyasi gündəmdə saxlamağa çalışır.
Bu ziddiyyətlər Ermənistan–Azərbaycan sülhünün də, Türkiyə–Ermənistan normallaşmasının da qarşıdakı dövrdə üzləşəcəyi mühüm siyasi sınaqlardandır.
Ən böyük paradoks budur: Ermənistan hökuməti keçmişin əsirliyindən çıxmağa çalışdığını bəyan edir, diasporun bir hissəsi isə keçmişi bugünkü siyasi mübarizəsinin əsas vasitələrindən biri kimi qoruyub saxlayır.