Türkiyə ilə Azərbaycan arasında son həftələrdə yaranmış siyasi gərginlik yeni mərhələyə daxil olur. Oktyabrın 21–23-də baş verən diplomatik hadisələr göstərir ki, tərəflər qarşılıqlı ittihamlardan birbaşa dialoqa keçməyə çalışırlar. Prezidentlərin telefon danışığı, Azərbaycanın Ankaradakı səfirinin mühüm görüşləri və Qərb mediasında dərc olunan təhlillər bu prosesin müxtəlif tərəflərini üzə çıxarır.
İlk mühüm hadisə oktyabrın 21-də Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İlham Əliyevə telefon zəngi oldu. Türkiyə prezidenti Azərbaycanın müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə təbriklərini çatdırdı, qardaşlıq münasibətlərinin inkişafına əminliyini bildirdi və Əliyevi oktyabrın 30-da Ankarada keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının XIII Zirvə görüşünə dəvət etdi. Hər iki tərəfin rəsmi məlumatında əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad vurğulandı. Bu zəngin əhəmiyyəti onun məhz iki ölkə mediasında və siyasi dairələrində sərt ittihamların səsləndiyi bir dövrə təsadüf etməsindədir.
İkinci mühüm hadisə oktyabrın 22–23-də Ankarada baş verdi. Azərbaycanın səfiri Rəşad Aslanov əvvəlcə Türkiyənin Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi Okay Memişlə, ertəsi gün isə hakim koalisiyanın əsas siyasi fiqurlarından olan MHP sədri Dövlət Bağçalı ilə görüşdü. Bağçalıya Prezident İlham Əliyevin salamları və Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığının qorunmasındakı mövqeyinə görə təşəkkürü çatdırıldı. Bağçalı isə Azərbaycana dəstəyini təsdiqləyərək münasibətlərin qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və etimad əsasında inkişafının vacibliyini vurğuladı. Xüsusilə bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq ifadəsi indiki mübahisələrin fonunda diqqətəlayiqdir.
Üçüncü hadisə böhranın artıq beynəlxalq analitik mərkəzlərin və Qərb mətbuatının gündəminə çıxmasıdır. Oktyabrın 22-də ABŞ-ın CEPA analitik mərkəzi, oktyabrın 23-də isə nüfuzlu Foreign Policy jurnalı Türkiyə–Azərbaycan münasibətlərindəki gərginliyə xüsusi təhlillər həsr etdi. Hər iki mənbə məktəblərdə hicab məsələsi ətrafında yaranmış mübahisənin arxasında daha dərin siyasi fikir ayrılıqlarının dayandığına diqqət çəkir. Foreign Policy xüsusilə Türkiyənin regional liderlik iddiaları ilə Azərbaycanın suveren və bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi davranmaq istəyi arasındakı ziddiyyəti qabardır. Azərbaycanın İsraillə münasibətləri, Türkiyədə bəzi hakimiyyət nümayəndələrinin açıqlamaları və Azərbaycan mediasında Hakan Fidan barəsində yayılan, sonradan silinən ittihamlar da məqalədə geniş yer alır. Həmin ittihamlar təsdiqlənmiş fakt kimi deyil, böhranın nə qədər kəskinləşdiyini göstərən media hadisəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Bəs bütün bunlar nə deməkdir? Son hadisələr Ankara ilə Bakının münasibətləri siyasi böhrandan çıxarmağa çalışdığını göstərir. Lakin problemin yalnız hicabdan ibarət olmadığını da etiraf etmək lazımdır. Burada Azərbaycanın suverenliyi, Türkiyənin regional rolu, İsraillə münasibətlər və iki ölkənin siyasi elitaları arasındakı qarşılıqlı gözləntilər kimi daha geniş məsələlər mövcuddur. Bu fikir ayrılıqlarının açıq müzakirəsi münasibətləri zəiflətməyə də, daha sağlam əsaslar üzərində qurmağa da səbəb ola bilər.
İndi əsas diqqət oktyabrın 30-da Ankarada keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının sammitinə yönəlir. İlham Əliyevin dəvət olunması artıq təsdiqlənib. Sammitin iki ölkə arasında siyasi dialoqun hansı səviyyəyə çatdığını göstərməsi mümkündür. Ancaq daha mühüm məsələ görüşün özündən sonrakı münasibətlərdir. Türkiyə–Azərbaycan tərəfdaşlığının gücü fikir ayrılıqlarının olmamasında deyil, onların qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqluluq əsasında həll edilməsindədir. İki dövlətin ortaq tarixi və strateji maraqları bu münasibətləri qorumaq üçün kifayət qədər möhkəm əsas yaradır…