2026-cı ildə ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı hərbi kampaniya Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsini ciddi şəkildə dəyişdirdi. Bu prosesin siyasi və ideoloji çərçivəsini isə İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahu formalaşdırmağa çalışırdı. Müharibənin ilk günü – 28 fevral 2026-cı ildə etdiyi müraciət və 15 iyun 2026-cı ildə atəşkəs danışıqlarından sonra səsləndirdiyi çıxış eyni siyasi liderin fərqli şəraitdə verdiyi iki müxtəlif strateji mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu iki çıxışın müqayisəsi göstərir ki, Netanyahu müharibənin əvvəlində ideoloji-siyasi səfərbərlik yaratmağa çalışdığı halda, müharibənin sonunda hərbi nəticələri siyasi qələbə kimi təqdim etməyə üstünlük cəhd etmişdir.
28 fevral çıxışının əsas məqsədi müharibənin başlanmasını əsaslandırmaq idi. Netanyahu İranı yalnız İsrail üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükə kimi təqdim edir, onun nüvə silahı əldə etməsinin qarşısının alınmasının zəruriliyini vurğulayırdı. O, İsrail və ABŞ-ın birgə hərbi əməliyyatını “ekzistensial təhlükənin aradan qaldırılması” kimi xarakterizə edirdi.
Bu çıxışda diqqəti çəkən əsas məqam təhlükəsizlik arqumentindən daha çox ideoloji arqumentlərin ön plana çıxması idi. Netanyahu İran rejimini “tiraniya”, “terror rejimi” və “xalqın iradəsini boğan sistem” kimi təqdim edir, İran xalqına müraciət edərək öz taleyini öz əlinə almağa çağırırdı. O, açıq şəkildə bildirirdi ki, hərbi əməliyyat İran xalqının siyasi dəyişiklik etməsi üçün şərait yaradacaq.
Beləliklə, çıxışın əsas mesajı belə idi:
“Müharibə qaçılmazdır, çünki İran təhlükədir və bu təhlükənin aradan qaldırılması İran xalqının da azadlığına xidmət edir.”
15 iyun çıxışında isə tamamilə fərqli ritorika müşahidə olunur. Artıq məqsəd müharibənin niyə başladığını izah etmək deyil, onun nə qazandırdığını nümayiş etdirmək idi. Netanyahu çıxışında “tarixi qələbə” ifadəsini işlədərək İsrailin strateji uğur qazandığını bəyan etmişdir.
Bu mərhələdə diqqət ideologiyadan nəticələrə keçmişdi. Netanyahu nüvə obyektlərinin, raket infrastrukturunun və İranın hərbi imkanlarının məhv edilməsini sadalayaraq hərbi uğurları ön plana çıxarırdı. Onun arqumenti artıq gələcək təhlükə deyil, əldə edilmiş nəticə üzərində qurulurdu.
Əgər fevral çıxışının əsas sualı “Niyə müharibə aparılır?” idisə, iyun çıxışının əsas sualı “Müharibə nə verdi?” olmuşdur.
İki çıxış arasındakı ən mühüm fərqlərdən biri İran xalqına münasibətdə özünü göstərir.
Fevral çıxışında Netanyahu İran xalqına birbaşa müraciət edir, onları potensial müttəfiq kimi təqdim edir və siyasi dəyişikliklərə çağırırdı. Hətta İranın müxtəlif etnik qruplarını ayrıca qeyd etməsi onun çıxışının mühüm elementlərindən biri idi.
Lakin iyun çıxışında İran xalqı demək olar ki, ümumiyyətlə xatırlanmır. Bunun əsas səbəbi müharibənin gözlənilən siyasi nəticələri verməməsi ilə bağlı ola bilər. Müharibə İran dövlətinin dağılması və ya rejim dəyişikliyi ilə nəticələnmədi. Əksinə, bir sıra regional təhlillər göstərir ki, İran sistemi ciddi itkilərə baxmayaraq fəaliyyətini davam etdirə bilmişdir.
Bu dəyişiklik Netanyahunun ritorikasında idealist yanaşmadan realist yanaşmaya keçidi göstərir.
Netanyahunun Fevral ayındakı çıxışında ABŞ müraciətin mərkəzində dayanırdı. Netanyahu əməliyyatı ABŞ-İsrail tərəfdaşlığının təntənəsi kimi təqdim edir və Vaşinqtonun dəstəyini xüsusi vurğulayırdı.
İyun ayında isə vəziyyət fərqli idi. ABŞ ilə İran arasında əldə edilən çərçivə sazişi İsraildə birmənalı qarşılanmamışdı. Netanyahu ABŞ-la strateji əməkdaşlığı vurğulasa da, eyni zamanda İsrailin öz təhlükəsizlik siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirəcəyini bəyan edirdi.
Bu, müharibənin əvvəlindəki “tam koordinasiya” görüntüsündən “strateji məsafələşmə” mərhələsinə keçidin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
28 fevral çıxışında Netanyahu İranın gələcəyini dəyişməkdən danışırdı. Onun ritorikasında rejim dəyişikliyi ideyası açıq və ya dolayı şəkildə hiss olunurdu.
15 iyun çıxışında isə bu mövzu demək olar ki, yox olur. Əvəzində İsrailin Livan, Suriya və digər istiqamətlərdə hərbi mövcudluğunu davam etdirməsi və gələcək təhdidlərə qarşı hazır olması vurğulanırdı.
Bu dəyişiklik İsrail strategiyasının transformasiyasını əks etdirir. Müharibənin əvvəlində məqsəd İranın davranışını və bəlkə də siyasi sistemini dəyişmək kimi görünürdüsə, müharibənin sonunda məqsəd İranı çəkindirmək və onun hərbi imkanlarını məhdudlaşdırmaq olmuşdur.
Fevral çıxışı emosional, ideoloji və səfərbəredici xarakter daşıyırdı. Burada “azadlıq”, “xalqın taleyi”, “tarixi fürsət”, “tiraniyadan qurtuluş” kimi anlayışlar üstünlük təşkil edirdi.
İyun çıxışı isə daha çox hərbi hesabat xarakteri daşıyırdı. Burada raketlər, obyektlər, hərbi potensial, təhlükəsizlik zonaları və strateji nəticələr barədə danışılırdı.
Başqa sözlə, fevral çıxışı bir ideyanın satışı idisə, iyun çıxışı həmin ideyanın nəticələrinin müdafiəsi idi.
Netanyahunun 28 fevral və 15 iyun 2026-cı il çıxışları birlikdə oxunduqda, İsrailin müharibə strategiyasının siyasi transformasiyası aydın görünür. Birinci çıxış müharibəni legitimləşdirməyə, ikinci çıxış isə müharibənin nəticələrini legitimləşdirməyə xidmət etmişdir. Fevralda Netanyahu özünü təhlükəyə qarşı mübarizə aparan lider kimi təqdim edirdisə, iyunda özünü qələbə qazanan dövlət xadimi kimi göstərməyə çalışırdı.
Siyasi kommunikasiya nöqteyi-nəzərindən bu iki çıxış arasında keçid yalnız ritorikanın deyil, həm də strateji məqsədlərin dəyişməsini əks etdirir: “İranı dəyişdirmək” ideyasından “İranı çəkindirmək” strategiyasına keçid. Müharibənin sonunda Netanyahu artıq İran daxilində siyasi transformasiyadan deyil, İsrailin uzunmüddətli təhlükəsizlik üstünlüyünü qorumaqdan danışırdı. Bu isə İsrailin müharibə zamanı qarşısına qoyduğu maksimalist hədəflərlə müharibədən sonrakı realist təhlükəsizlik siyasəti arasında mühüm fərqin meydana çıxdığını göstərir.