Biz hazırda siyasi tarixin var etdiyi bir idarəetmə sisteminin yoxoluşunu izləyirik.
Aşağıdakı səbəblərdən onların yaşama şansı bitdi.
Avtoritar ölkələrdə (Çin,İran Rusiya, Azərbaycan, Türkiyə, Venesuela,Şimali Koreya və Belarus) sosial-iqtisadi və siyasi problemlər hər keçən gün daha da ağırlaşır və içindən çıxılmaz hala gəlir.
Başlıca səbəb
_Texnoloji gerilik,
_struktur böhranı,
_qərar mexanizminin qeyri çevikliyi,
_xarici təzyiqlər, sanksiyalar,
_resurs asılılığı,
_daxili idarəetmə tərzi ilə bağlıdır.
_Hesabatlılığı olmaması,
_İctimai nəzarətin olmaması
_Xammala ixracına dahalı ekonomi,
_Korupssiya və s
Bu ölkələri ayrı ayrı əla alaq.
Çin
Çic texnoloji imkanlar olaraq avrtoriar ölkələr arasında ən şanslı ölkədir ama bu imkanlar onun ciddi ciddi karbohidrat idxalı asılılığı qarşısında zəif saxlayır.
.Siyasi problemlər
Xi Jinping-in mərkəzləşdirilmiş idarəetməsinin güclənməsi, azad sözün və müxalifətin tam sıxışdırılması.
Əks fimirlərə və etirazlara (Hong Kong, Uyğur bölgəsi) and qarşı ağır repressiyası, kütləvi nəzarət sistemləri nin tətbiqi,
Tayvan məsələsində gərginlik və qlobal ambisiyaların yaratdığı xarici təzyiqlər.
İqtisadi problemlər
_Artım tempinin yavaşlaması ,
_demoqrafik böhran, _əmlak sektoru krizi, _yüksək gənclər işsizliyi.
_ABŞ və Qərb ilə ticarət müharibəsi,
_texnologiya sanksiyaları
_ “de-risking” siyasətləri səbəbindən xarici investisiyaların azalması.
Daxili istehlakın zəitləməsi , dövlətə bağlı iqtisadi modelin çat verməyə başlaması
Rusiya
Siyasi durum.
_Ukrayna müharibəsi səbəbindən başlayan siyasi təklənmə ,
_repressiyaların kəskin artması, müxalifətin Nemçov,Navalni öldürülməsi qalanların sürgün və həbs edilməsi
_Pejimin uzunmüddətli bürokratik kirlənməsi, _saxta seçkilər və media nəzarəti.
_Genişmiqyaslı Korupssiya
_Beynəlxalq təcrid və Qərb institutlarından uzaqlaşma.
İqtisadi problemlər
_Sanksiyalar səbəbindən enerji ixracının məhdudlaşması,
_ iqtisadiyyatın hərbi sektor asılılığına çevrilməsi.
_İnflyasiya, rublun zəifləməsi,
_ texnoloji gerilik (xüsusilə yüksək texnologiyalarda).
_ demoqrafik böhran.
Azərbaycan
Siyasi problemlər.
_Mərkəzləşdirilmiş hakimiyyət,
_müxalifətin sıxışdırılması, _media və vətəndaş cəmiyyətinin ləğv edilməsi
_Seçkilərin ləğv edilməsi, müstəqil ictimai _hakimiyyətin uzunmüddətli irsi xarakteri.
_ daxili tənqidlərə təziq.
İqtisadi problemlər
_Neft-qaz asılılığının davam etməsi,
_qeyri-neft sektorunun zəif inkişafı.
_Neft qiymətlərinin enməsi,
_inflyasiya təzyiqi və manatın, devalvasiya riski.
_iqtisadiyyatın tam olaraq resurs ixracına bağlı qalması,
Türkiyə
Siyasi problemlər
_Hakimiyyətinin mərkəzləşməsi,
_müxalifət liderlərinin həbs,
_Məhkəmə və media üzərində nəzarətin artması,
_jurnalistlərin və ziyalıların təqibi.
İqtisadi problemlər
_Yüksək inflyasiya (son illərdə 50–80% arası), _lirənin kəskin devalvasiyası.
_M.Bankın müstəqilliyinin zəifləməsi
_Xarici borc yükü və _investisiya axınının azalması.
Venesuela.
Siyasi problemlər
_Maduro rejiminin saxta seçkiləri ilə siyasi böhranın dərinləşməsi.
_ müxalifət liderlərinin (Machado, González) həbsi,kənərladırma və təqibi,
_repressiya, siyasi məhbuslar məsələsi.
_beynəlxalq təcrid.
İqtisadi problemlər
Neft sektorunun çökməsi, hiperinflyasiya valyuta böhranı.
_7 milyondan artıq vətəndaşın xaricə üz tutması,
_ aclıq və yoxsulluq səviyyəsinin yüksəlməsi ,
_Sanksiyalar səbəbindən idarəetmənin,iktisadiyyatı ,sosial həyatın çökməsi .
Şimali Koreya
Rejiminin total nəzarəti, kütləvi repressiya və informasiya izolyasiyası.
_Daxili repressiyalar və orduya üstünlük verən siyasət.
_Beynəlxalq təcrid və sanksiyaların yaratdığı yoxsulluq..
İqtisadi problemlər
_Aclıq və qida böhranı, _xroniki yoxsulluq.
_Valyuta çökməsi _inflyasiya və qara bazarın genişlənməsi.
_ticarətin məhdudluğu,
Belarus
Siyasi problemlər
_ 2020 etirazlarından sonra kəskin repressiyası, minlərlə siyasi məhbus.
Müxalifətin tam sıxışdırılması,
_saxta formal seçkilər .
_Rusiyaya tam asılılıq və müstəqilliyin itirilməsi.
İqtisadi
_Qərb sanksiyalarına görə ixracın azalması və _iqtisadiyyatın Rusiyaya bağlılığı.
_Dövlətə bağlı iqtisadi modelin səmərəsizliyi, _inflyasiya və texnoloji gerilik.
_Enerji və ticarət subsidiyalarının azalması
_ yoxsulluğun artması
İran
Rejim teokratik,avtoritar mahiyyəti səbəbindən son 1 ildə tarixinin ən ağır siyasi,sosial,iktisadi,hərbi böhranını yaşayır
.
Siyasi böhran.
_Qlobal sanksiyalar,
_hərbi böhran,(12 günlük savaş)
_sitem böhranı,Ən yüksək səviyyədir ifadə olandan idarəetmə qüsurları
_Valyuta çökməsi
_Kütləvi etirazlar,
_rejim daxili böhran,
_repressiyalar
_İktisadi çöküş,
_hiperinfilassiya ,
_Enerji böhranı,
_subsidiyaların ləğvi
_yoxsulluğun ,işsizliyin kəskin artması,
_kütləvi miqrasiya,
Siyasi böhran
_legitimliyini tamailə etməsi,
_bütün ölkə boyu kütləvi etirazların davam etməsi,
_Rəhbərlikdə ikitirəlik,
_12 günlük savaşdan sonra hərbi siyasi gərginlik,
_Xarici təzyiqlərin artması
_Kütləvi etimadsızlıq, qorxu,xof kütləvi rejim getməlidir fikrinin hakim olması, və s saymaq olar.
Göründüyü kimi avtoritarizm qlobal olaraq böhran və dəyişiklik zərurəti içindədir və dəyişim olmasa onların çıxış yolu yoxdur.
