Ramiz Mehdiyev uzun illər Azərbaycan hakimiyyət sisteminin ən təsirli fiqurlarından biri olub. Onun siyasi çəkisi təkcə tutduğu vəzifə ilə ölçülmürdü. O, qərarların arxasındakı əsas ideoloqlardan və koordinasiya mərkəzlərindən biri sayılırdı.
Mehdiyevin ailəsi də illər boyu ictimai müzakirələrin mövzusu olub. Oğlu, qızı, kürəkəni, gəlini və nəvələri ilə bağlı mediada müxtəlif materiallar dərc edilib. Xüsusilə Dubayda biznes fəaliyyəti göstərdiyi bildirilən İbrahim Mehdiyev haqqında yazılar son illərdə daha çox diqqət çəkib. Bu materialların bir qismi faktoloji araşdırma kimi təqdim olunsa da, bir qismi açıq şəkildə siyasi kontekst daşıyırdı.
Uzun müddət Ramiz Mehdiyevin adı Azərbaycanda hakimiyyətin simvolu kimi çəkilirdi. Onunla yaxınlıq siyasi və inzibati karyera baxımından üstünlük sayılırdı. Dövlət aparatında və mediada onun mövqeyi mübahisəsiz görünürdü. Bu mərhələdə Mehdiyev sistemin qoruyucu sütunlarından biri kimi təqdim olunurdu.
Lakin son illərdə vəziyyət dəyişdi. Hakimiyyət daxilində balansın yenidən qurulması prosesi başladı və bu proses Mehdiyevin təsir imkanlarının azalması ilə müşayiət olundu. O, əvvəlcə siyasi qərar mərkəzindən uzaqlaşdırıldı, daha sonra Milli Elmlər Akademiyasındakı vəzifəsi də mübahisəli şəkildə gündəmə gəldi.
Sual yaranır: bu dəyişikliklərin səbəbi nə idi?
Bir çox müşahidəçilərin fikrincə, əsas faktor hakimiyyət daxilində yeni güc mərkəzlərinin formalaşması idi. 2017-ci ildə Mehriban Əliyevanın vitse-prezident təyin olunması Azərbaycan siyasi sistemində institusional dönüş nöqtəsi oldu. Mehriban xanım Heydər Əliyevdən qalmış Çin səddini yarıb keçdi. Bu təyinat yalnız formal vəzifə dəyişikliyi deyildi. Bu, idarəetmə arxitekturasının yenilənməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Həmin dövrdən etibarən əvvəlki administrativ elitanın təsir dairəsi daralmağa başladı. Uzun illər Heydər Əliyev dövründən qalma kadrlar sistemi müəyyən müqavimət göstərə bilsə də, struktur dəyişikliklər mərhələli şəkildə həyata keçirildi. Nəticədə, Mehdiyevin ətrafında formalaşmış inzibati şəbəkə zəiflədi. Mehriban Əliyevanın isə təsir dairəsi həndəsi silsilə ilə artdı.
Bu proses təkcə şəxsi qarşıdurma kimi deyil, hakimiyyət daxilində generasiya və idarəetmə modeli dəyişikliyi kimi də şərh oluna bilər. Yeni mərhələdə siyasi legitimlik və təsir mərkəzi daha çox prezident ailəsinin ətrafında konsolidasiya olundu.
Azərbaycan mediasının rolu da diqqətəlayiqdir. Ölkədə media məkanının böyük hissəsi hakimiyyətə yaxın strukturların nəzarətindədir. Bu səbəbdən siyasi fiqurların ictimai imici tez və koordinasiyalı şəkildə dəyişə bilir. Dünən sistemin dayağı kimi təqdim olunan şəxsin bu gün tənqid hədəfinə çevrilməsi Azərbaycan siyasi reallığında nadir hadisə deyil.
Ramiz Mehdiyev uzun müddət öz opponentlərinə qarşı sərt informasiya və inzibati üsullardan istifadə edən sistemin aparıcı fiqurlarından biri idi. İndi isə eyni mexanizmlərin ona qarşı işlədiyi görüntüsü yaranıb. Bu, postsovet siyasi sistemlərində tez-tez müşahidə olunan paradoksdur: güc strukturu dəyişdikdə, əvvəlki güc mərkəzləri sürətlə marginalizə olunur.
Bu hekayə təkcə bir şəxsin taleyi deyil. Bu, hakimiyyət daxilində gücün necə formalaşdığını və necə yenidən bölüşdürüldüyünü göstərən siyasi modeldir.
Azərbaycanı İlham Əliyev idarə edir. Lakin ölkədə siyasi təsir mexanizmləri ailə və yaxın çevrə üzərində qurulmuş kompleks strukturdur. Bu sistem daxilində mərkəz dəyişdikdə, periferiyada olan bütün aktorların mövqeyi də dəyişir.
Ramiz Mehdiyevin nümunəsi göstərir ki, şəxsi sadiqlik və uzun illərin xidmətləri belə siyasi sistem daxilində daimi təminat yaratmır. Güc balansı dəyişdikdə, status da dəyişir.
Bu proses emosional yox, struktur analiz tələb edir. Azərbaycanda hakimiyyət daxilində baş verən dəyişikliklər bir klanın süqutu kimi deyil, idarəetmə modelinin konsolidasiyası kimi görünür.
Tarix göstərir ki, avtoritar və yarı-avtoritar sistemlərdə ən riskli mövqe keçmişin güc mərkəzi olmaqdır. Çünki yeni mərhələdə legitimlik yenidən paylanır. Ramiz Mehdiyevin hekayəsinə də məhz bu kontekstdən baxılmalıdır.
Orasını da unutmayın ki, qadınla düşmən olmağın axırı pis olur. Özü də çox pis olur…