Gültəkin Hacıbəylinin deportasiyası və “həbs olunmayacaq” mesajı ətrafında bəzi insanların sevinc reaksiyası düşündürücüdür. Sual budur: insan siyasi rəqibinin susdurulmasına niyə sevinər?
Bir Facebook istifadəçisi yazır ki, Gültəkin xanım “artıq siyasətlə məşğul olmayacaq”, “gənclərə yer açılacaq”, “Əli Kərimli də siyasətdən gedəcək, Əli Əliyev kimi susacaq”. Bu cümlələrin altında gizlənən məntiq təhlükəlidir. Çünki burada rəqabət, ideya mübarizəsi, seçki, debat yoxdur. Burada “kənarlaşdırma” normallaşdırılır.
Siyasi səhnədə dəyişiklik iki yolla baş verir:
1. Seçici qərarı ilə.
2. Administrativ təzyiq və məcburiyyətlə.
Birincisi siyasətdir. İkincisi isə sistemin sərtləşməsi.
Bir siyasətçinin ölkəyə qaytarılması və “artıq siyasətlə məşğul olmayacaq” mesajı verilməsi siyasi transformasiya deyil. Bu, siyasi sahənin daralmasıdır. Və siyasi sahə daraldıqca yeni simalar yox, səssizlik yaranır.
“Gənclərə yer açılır” arqumenti də problemli tezisdir. Əgər siyasi meydan inzibati mexanizmlə təmizlənirsə, sabah həmin mexanizm gənclərə qarşı da işləyəcək. Siyasi sistem qayda ilə deyil, güc balansı ilə işləyirsə, heç kim təhlükəsiz deyil.
Şimali Koreya müqayisəsi emosional səslənə bilər. Amma analitik baxaq: siyasi alternativlərin ardıcıl şəkildə neytrallaşdırılması, ictimai müzakirə sahəsinin daralması və fərqli mövqelərin sıradan çıxarılması hansı modellərə daha çox bənzəyir — açıq sistemlərə, yoxsa qapalı sistemlərə?
Tarix göstərir ki, zorakılığa söykənən siyasi sistemlər qısa müddətdə sabitlik effekti yarada bilər. Amma orta və uzun müddətdə iki nəticə doğurur:
– intellektual boşalma
– siyasi enerjinin radikallaşması
Rəqabət olmayan yerdə keyfiyyət olmur. Alternativ olmayan yerdə legitimlik zəifləyir. Səssizlik heç vaxt sağlamlıq göstəricisi deyil.
Ən düşündürücü məqam isə budur: bir insan siyasi plüralizmin azalmasına niyə sevinir? Bu, şəxsi antipatiyadırmı? Yoxsa “rəqib getsin, necə olursa olsun” məntiqidir?
Bu məntiq təhlükəlidir. Çünki bu gün alqışladığın mexanizm sabah sənin söz azadlığını da məhdudlaşdıra bilər.
Siyasət fərdlərin susdurulması ilə yox, institutların güclənməsi ilə dəyişir. Əgər dəyişiklik administrativ təzyiq vasitəsilə baş verirsə, bu yenilənmə deyil. Bu, sahənin boşaldılmasıdır.
Və boş sahədə ideya yox, qorxu böyüyür.
Sual yenə eynidir: biz siyasi rəqabət istəyirik, yoxsa idarə olunan səssizlik?
Cavab gələcəyin modelini müəyyənləşdirəcək.