Tehranın mərkəzində, Fələstin meydanında quraşdırılmış “İsrailin məhvinə geri sayım saatı” sadəcə bir elektron tablo deyil. O, İranın ideoloji xəttinin şəhər məkanına köçürülmüş vizual manifestidir.
2017-ci ildə quraşdırılan bu saat 2015-ci ildə İran rəhbərliyinin səsləndirdiyi “25 il ərzində sionist rejim olmayacaq” tezisinə əsaslanırdı. Yəni təbliğat məntiqinə görə 2040-cı ilə qədər “geri sayım” aparılır.
Bu, rəsmi hərbi plan deyil. Bu, hüquqi sənəd deyil. Bu, siyasi simvoldur.
Bu saat niyə quraşdırılıb?
Birinci səbəb daxili auditoriyadır. İran hakimiyyəti üçün İsrail mövzusu ideoloji mobilizasiya alətidir. İqtisadi çətinliklər, sosial etirazlar, beynəlxalq sanksiyalar fonunda “xarici düşmən” diskursu rejim legitimliyini qorumaq üçün istifadə olunur.
İkinci səbəb regional mesajdır. İran “müqavimət oxu” adlandırdığı geosiyasi blokun lideri kimi çıxış edir. Hizbullah, HƏMAS və digər aktorlarla əlaqə bu xəttin tərkib hissəsidir. Saat həmin xəttin simvolik davamıdır.
Üçüncü səbəb psixoloji effektdir. Ritorikanı vizuallaşdırmaq onu daha real göstərir. Söz mücərrəddir, saat isə konkret rəqəmdir. Rəqəm isə emosional təsir yaradır.
İndi meydanda nə baş verir?
Fələstin meydanı daimi mitinq məkanı deyil. Burada gündəlik həyat davam edir. Lakin xüsusi tarixlərdə – xüsusilə Qüds Günündə – həmin ərazi və ya yaxın məkanlar siyasi aksiyaların mərkəzinə çevrilir.
Saatın özü müxtəlif dövrlərdə dəyişdirilib, yenilənib. Amma onun əsas funksiyası dəyişməyib: bu, siyasi ritorikanın beton və metala çevrilmiş formasıdır.
Reallıq nədir?
İranın İsraili yaxın zamanlarda hərbi yolla “məhv etməsi” real ssenari deyil. Region nüvə balansı, ABŞ faktoru və çoxqatlı təhlükəsizlik arxitekturası ilə formalaşıb.
Bu saat hərbi planın göstəricisi deyil. Bu, ideoloji mesajdır.
Ancaq burada daha incə məqam var: belə simvollar daxili auditoriyanı konsolidasiya etsə də, beynəlxalq arenada İranın radikal obrazını möhkəmləndirir. Bu isə diplomatik manevr imkanlarını daralda bilər.
Yəni saat yalnız İsrailə yox, həm də İranın öz diplomatik manevr sahəsinə təsir edir.
Tehrandakı geri sayım saatı bir təbliğat alətidir. O, real hərbi təqvim deyil. Lakin siyasətdə simvollar da reallıq yaradır. Xüsusilə Yaxın Şərq kimi həssas regionda.
Bu saat həm daxili legitimlik alətidir, həm də regional mesajdır.
Və ən önəmlisi: bu, zamanın yox, ideologiyanın ölçüsüdür.