PƏRDƏNİN ARXASINDAKI ÇİN….
Trampın İranla bağlı açıqlaması əslində İran hakimiyyətinə sərbəstlik verir, çünki etirazları birbaşa ABŞ və İsraillə əlaqələndirir.
İndi SEPAH və Bəsic Amerika və İsrailin İrana müdaxiləsi ilə əməkdaşlıq edənlər kimi etirazları inamla yatıra bilərlər. Tramp bunu niyə etdi..? Çünki o, qətiyyən İran rejiminin süqutunu istəmir. Yəni, etirazlar zamanı İsrail və ya ABŞ-ın birbaşa hərbi müdaxiləsini təsəvvür etsək, bu, şübhəsiz ki, etirazçılara ilham verəcək. Başqa sözlə, etirazların ömrünü uzadacaq. Eyni zamanda, təkbaşına bir tətil və ya tətillər çox şeyi həll etməyəcək. Etirazlarda həqiqətən real koordinasiya və liderlik yoxdur…..
Etirazlar arasında tətillərin bütün İslam Respublikası sisteminin çökməsinə səbəb olacağına ümidin olması başa düşüləndir. Bu mümkündür, amma əksi də mümkündür. Digər qalan qüvvələrin hökumət ətrafında birləşməsi. Başqa gedəcək yeri olmayanlar üçün isə, onlardan bir neçəsi var. Yəni, “rejim dəyişikliyi” məqsədi yalnız İsrail və ya ABŞ etirazçıların hərəkətlərini əlaqələndirmək vəzifəsini öz üzərinə götürdüyü təqdirdə əldə edilə bilər. Və əlbəttə ki, belə bir hərəkətin uğursuzluğu həm İran əhalisi, həm də xarici güc üçün baha başa gələ bilər. Ayrıca, İran teokratik rejimi Vatikan tərəfindən dəstəklənir və Trampçıların Ağ Evdə möhkəmləndikdən sonra görmək istədiyi dünya mənzərəsinə mükəmməl uyğun gəlir…..
Rusiya ordusunun Ukraynadakı müharibədəki öz ehtiyacları və əlaqəli sanksiyalar Moskvanın xarici aktyorları silahla təmin etmək qabiliyyətinə məhdudiyyətlər qoyub. Bu səbəbdən Çin, İsrail ilə iyun müharibəsindən bəri İranın hərbi bərpasının vacib bir təminatçısına çevrilib baxmayaraq ki, bu münasibətlər 2025-ci il münaqişəsindən çox əvvələ təsadüf edir. Pekin Tehranı ballistik raket, dron və hava hücumundan müdafiə istehsal xətlərinə birbaşa qidalanan ikili təyinatlı elektronika ilə təchiz etməyə davam edir. İranın zəifləmiş raket əleyhinə müdafiəsinin əsas elementlərinin yenidən qurulmasına kömək etməklə, Çin Rusiyanın mövcud təchizat məhdudiyyətlərini kompensasiya edir və Çin sənayesini Tehranın əsas pərdəarxası müdafiə tərəfdaşı kimi təqdim edir. Ən əsası isə, bu əməkdaşlıq aparat təminatından kənara çıxır. Çinin elmi təcrübəsi müşahidə və kəşfiyyat əlaqəli dəstəyi ilə birlikdə İranın uzun mənzilli zərbə sistemlərini bərpa etmək və proksi şəbəkələrini qorumaq qabiliyyətini gücləndirir və Tehrana açıq xarici yerləşdirmələr etmədən irəliləyişli çəkindirməni gücləndirməyə imkan verir. Ümumilikdə, bu məlumatlar İranın müharibədən sonrakı hərbi yenidən qurulmasını sürətləndirən və ABŞ, İsrail və Körfəz ölkələrinin İranın regional imkanlarını zəiflətmək səylərini çətinləşdirən gizli, lakin strateji cəhətdən əhəmiyyətli bir kəməri təşkil edir……
Moskva diplomatik örtük təmin edir. Pekin iqtisadi/texnoloji və hədəflənmiş hərbi yardımlar verir. Birlikdə onlar Tehranı təcriddən çıxarır və onu daha geniş anti-Qərb çərçivəsinə çevirir. İranda tammiqyaslı işğal və rejim dəyişikliyi istisna olmaqla, məhdud məcburi tədbirlərin Tehranın Yaxın Şərqdəki sabitliyi pozan təsirini kökündən qoparması ehtimalı azdır. Belə bir işğal siyasi və hərbi cəhətdən əlçatmaz olaraq qalır. Buna görə də, bu seçim olmadığı təqdirdə, Vaşinqton və müttəfiqləri yeni, kalibrlənmiş, davamlı, tez-tez dolayı yolla və məhdudlaşdırmanı seçmə müdaxilə ilə birləşdirən strateji səbrlə yanaşmalar hazırlamalıdırlar. Çətini isə, Tehranın istismar etməyi və qorumağı öyrəndiyi mövcud regional nizamı yenidən formalaşdırmaq və bunu daha da qeyri-sabitləşdirici müharibəyə əl atmadan etməkdir…..